İçeriğe geç
SON HABERLER
Özel Dosya

Trump Asya yolunda: Putin ve Şi ile ilk üçlü zirve

ABD Başkanı Trump, Çin’in Shenzhen kentinde Vladimir Putin ve Şi Cinping ile ilk kez üçlü bir zirvede bir araya gelmeye hazırlanıyor.

Trump Asya yolunda: Putin ve Şi ile ilk üçlü zirve

Yazan: Serdar Cebe

Beyaz Saray gündemin merkezine nükleer silahları koyuyor. Ancak aynı yetkililer somut bir anlaşma beklemediklerini, görüşmeyi konuyu açan bir ilk temas olarak gördüklerini söylüyor (ABC News). Trump da yola çıkmadan önce bunu “büyük bir gezi” diye niteledi, nükleer silahsızlanmayı ise “zor bir konu” olarak tanımladı.

Bana göre bu gezide asıl dikkat edilmesi gereken, fotoğrafın büyüklüğü ile vaat edilen sonucun küçüklüğü arasındaki mesafe. Trump Asya'ya, partisinin ara seçimlerde ağır bir yenilgi almasından kısa süre sonra ve Washington'ı sarsan bir Nvidia skandalının gölgesinde gidiyor.

Manila'dan Shenzhen'e dört günlük program

Gezi iki duraktan oluşuyor: önce Filipinler'deki ASEAN zirvesi, ardından Çin'deki APEC zirvesi. Program, Beyaz Saray'ın açıklamalarına dayanan ABC News ve CBS News haberlerinde şöyle aktarılıyor:

Trump ile Putin'in ayrıca baş başa görüşmesi planlanmıyor. Bu, Trump'ın bu yıl Çin'e ikinci ziyareti ve Şi ile üçüncü yüz yüze görüşmesi olacak.

Elon Musk gezinin Çin ayağının bir bölümünde Trump'a eşlik edecek. Yetkililer gerekçe olarak yalnızca Musk'ın Çin'deki ticari çıkarlarına işaret etti; CBS News'e göre Musk üçlü görüşmede yer almayacak.

Masada nükleer silahlar ve İran var, Ukrayna ise belirsiz

Üçlü görüşmenin resmî konusu nükleer silahların azaltılması. Zamanlama tesadüf değil: ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah kontrol anlaşması şubat ayında sona erdi, Çin ise cephaneliğini hızla büyütüyor.

Beklenti yine de sınırlı. Brifinge katılan The Jerusalem Post'a göre üst düzey ABD'li yetkililer ilk görüşmeden bir silah kontrol anlaşması çıkmasını beklemiyor, yalnızca sürecin başlayabileceğini söylüyor. Çin'in bugüne kadar, cephaneliğinin çok daha küçük olduğu gerekçesiyle ABD ve Rusya ile aynı koşullarda pazarlığa yanaşmadığı da biliniyor.

İkinci başlık İran. Bir üst düzey ABD'li yetkili, Trump'ın üçlü görüşmede İran'daki savaşı gündeme getirmeyi planladığını söyledi.

Ukrayna konusunda ise Washington'dan iki ayrı ses geliyor. Yetkililer hafta sonu Ukrayna'nın üçlü görüşmede ele alınmayacağını belirtti. Trump ise pazartesi günü gazetecilere İran ile birlikte Ukrayna'nın da konuşulacağını söyledi. Hangisinin geçerli olacağını perşembe günü göreceğiz.

Moskova ve Pekin görüşmeyi teyit etti. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov cumartesi günü üçlü görüşmenin 19 Kasım'da Shenzhen'de yapılacağını açıkladı (Anadolu Ajansı). Trump ile Putin en son Ağustos 2025'te Alaska'da bir araya gelmiş, o zirveden ateşkes çıkmamıştı.

Kim Jong Un sürprizi ve Pekin'in güçlü eli

Trump, Beyaz Saray'dan ayrılırken Çin'de Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile de görüşebileceğini söyledi. Kim'in Shenzhen'e gelip gelmeyeceğinin ise Şi'ye bağlı olduğunu ekledi.

Bu şimdilik bir ihtimal, teyit edilmiş bir randevu değil. Güney Kore'nin Yonhap ajansı açıklamayı sürpriz olarak niteledi; Beyaz Saray, Kuzey Kore'nin üçlü görüşmede ele alınıp alınmayacağı sorusunu yanıtsız bıraktı (Yonhap). Trump ilk döneminde Kim ile üç kez görüşmüştü: 2018'de Singapur'da, 2019'da Hanoi'de ve Panmunjom'da.

Shenzhen'de ev sahibi olan Şi'nin konumu ise Trump'ınkinden rahat. Dış İlişkiler Konseyi'nden (CFR) Joshua Kurlantzick'e göre Pekin, nadir toprak elementleri ve İran savaşı gibi başlıklarda Beyaz Saray üzerinde geniş bir kozu olduğunun farkında ve Trump'ı Tayvan konusunda daha açık ifadelere zorlayabilir (CFR). Aynı değerlendirme, ticaret ateşkesinin uzatılması gibi olası kazanımların mütevazı kalacağını öngörüyor.

Manila ayağı da kolay değil. Kurlantzick, bölgede Trump'ın gümrük vergilerine ve savunma desteğindeki kesintilere tepki olduğunu, Filipinler Devlet Başkanı Marcos'un bile Washington'dan beklediğini alamadığını yazıyor.

Washington'da bırakılan yük: Nvidia ve kabinedeki çatlak

Trump'ın uçağı kalkarken geride çözülmemiş bir skandal kaldı. Nvidia'nın kurucu ortağı Jensen Huang, 12 Kasım'da şirketin CEO'luğundan istifa etti; yerine geçici olarak finans direktörü Colette Kress atandı.

İstifanın arkasında, Huang'ın ABD istihbaratının Çin casusu olduğundan şüphelendiği iş kadını Alice Huang ile ilişkisine dair haberler var. İkisi akraba değil. Jensen Huang çalışanlarına gönderdiği notta eşine sadakatsizlik ettiğini kabul etti; Trump'ın aktardığına göre ise kadının casus olduğundan haberi olmadığını söyledi.

Burada iddia ile kanıtlanmış olanı ayırmak gerekiyor. Pekin suçlamayı asılsız ve iftira olarak nitelendirdi. Nvidia yönetim kurulu bağımsız bir soruşturma başlattı, ancak ulusal güvenliğin ya da şirket sırlarının zarar gördüğüne inanmak için bir neden görmediğini açıkladı.

Konuyu Beyaz Saray için ağırlaştıran, Huang'ın başkana yakınlığı. Huang mayıstaki Çin gezisinde Air Force One'daydı, eylülde Şi onuruna verilen devlet yemeğine de katıldı. ABC News, bir ABD'li yetkiliye ve iki kaynağa dayanarak, Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun 12 Mayıs'ta uçakta Trump'a bu ilişkiyle ilgili istihbaratı aktardığını bildirdi.

Trump'ın anlatımı bununla örtüşmüyor. Pazartesi günü, Rubio'nun kendisine kadının casus olduğundan şüphelenildiğini söyleyip söylemediği sorulduğunda bunu duymadığını belirtti. Aynı konuşmada Huang'ın Nvidia'ya dönmesinin kötü bir fikir olmadığını, ancak görev için Apple'dan Tim Cook'u önerdiğini de söyledi.

Skandal kabineye de sıçradı. Hazine Bakanı Scott Bessent cuma günü CNBC'de, Ticaret Bakanlığı'nın bazı Nvidia çiplerinin Çin'e ihracatına yönelik kontrolleri geciktirmesinden duyduğu rahatsızlığı dile getirdi. AP bunu, Howard Lutnick'in yönettiği bakanlığa yönelik alışılmadık ölçüde açık bir eleştiri olarak tanımladı (AP, PBS News üzerinden).

İki bakan da bu hafta Trump'la aynı heyette. Trump yola çıkmadan önce Lutnick'i değiştirmeyi düşünmediğini söyledi. Yetkililer ise Nvidia meselesinin Çinlilerle görüşmelerde gündeme gelmesini beklemediklerini, ihracat kontrollerinin pazarlık konusu olmadığını vurguladı.

Büyük sahne, dar manevra alanı

Bence bu gezinin ölçüsü perşembe günü imzalanacak bir metin olmayacak, çünkü kimse böyle bir metin vaat etmiyor. Ölçü, üç liderin bir sonraki adım için takvim verip vermeyeceği olacak. Dünyanın en büyük nükleer güçlerinin aynı odada silah kontrolünü konuşması kendi başına yeni bir şey; yönetimin savunduğu da tam olarak bu.

Öte yandan Trump masaya zayıflamış bir iç cepheyle oturuyor. AP'nin aktardığına göre partisi kasımdaki ara seçimlerde Kongre'nin iki kanadını da kaybetti. ABC News'in aktardığı seçmen anketleri, seçmenin gümrük vergilerine ve İran savaşına tepki gösterdiğine işaret ediyor.

Bu tablo, Shenzhen'den çıkacak her sonucun Washington'da sınanacağı anlamına geliyor. CFR'den Kurlantzick, yeni Kongre'nin üçlü zirveye ve sonuçlarına neredeyse kesin biçimde karşı çıkacağını, Şi ve Putin ile çalışma fikrinin yalnızca Demokratlar arasında değil birçok Cumhuriyetçi arasında da sevilmediğini yazıyor.

İzlenmesi gereken üç soru var:

• Ukrayna masaya gelecek mi? Yetkililer hayır diyor, başkan evet dedi.

• Kim Jong Un Shenzhen'e gelecek mi? Trump kararı Şi'ye bıraktı.

• Nvidia dosyası gerçekten kapının dışında kalacak mı? Yetkililer öyle bekliyor, ancak iki bakanın açık kavgası heyetle birlikte yolculuk ediyor.

Benim okumam şu: Trump'ın bu hafta ihtiyacı olan şey bir anlaşmadan çok, gündemi değiştirecek bir görüntü. Şi ve Putin'in ihtiyacı ise bu görüntüyü vermenin karşılığında ne alabileceklerini görmek. Perşembe günkü fotoğraf tarihe geçecek; içinin dolup dolmayacağı ise sonraki aylarda belli olacak.

More stories

Son haberler