GSI projesinde Doğu Akdeniz alarmı: Fransa ve Yunanistan yeniden sahada

Nexans SA, GSI elektrik bağlantısının deniz araştırmalarını yeniden başlatmak için Yunanistan’dan 2026 sonuna kadar geçerli izin istedi.

Yunanistan ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) arasında planlanan Great Sea Interconnector (GSI), deniz altından elektrik bağlantısı kurulmasını amaçlıyor. Proje için belirtilen 1,9 milyar euroluk bütçe, bağlantının tamamına ilişkin; yeni başvuru ise deniz tabanındaki araştırma faaliyetlerini kapsıyor.

Yunanistan Sahil Güvenliğinin internet sitesinde yayımlanan başvuruda Fransız yüklenici, dışişleri makamlarının şubatta verdiği izin yenilemesini dayanak gösteriyor. İstenen faaliyet süresinin yıl sonuna uzanması, araştırmaların ne zaman başlayacağını veya elektrik hattının ne zaman tamamlanacağını tek başına belirlemiyor.

Nexans başvurusu komitenin önüne geliyor

İstisnai çalışma izni sürecinde dosyanın, Dışişleri Bakanı George Gerapetritis’in tavsiyesiyle Deniz Araştırma İzinlerinin Verilmesine İlişkin Bakanlıklar Arası Komite tarafından değerlendirilmesi öngörülüyor. Nihai izin konusunda karar mercii bu komite; şirketin talebi, çalışmalar için verilmiş bir onay anlamına gelmiyor.

Komite olumlu karar verirse sonraki aşama, Yunanistan Deniz Kuvvetlerine bağlı Savunma Bakanlığı Hidrografi Servisi olacak. Tarif edilen prosedür, araştırmanın yapılacağı sahaları ve faaliyet süresini duyuran bir NAVTEX yayımlanmasını gerektiriyor.

Bu zincirde izin kararı ile denizcilere yönelik duyuru farklı işlevler taşıyor. Komitenin değerlendirmesi idari onay aşamasını oluştururken, NAVTEX araştırmanın nerede ve hangi zaman aralığında yürütüleceğini bildirecek; bu nedenle başvuru, tek başına kesinleşmiş bir çalışma takvimi sunmuyor.

Yunan bayraklı gemiler için inceleme

Sahil Güvenlik, istisnai izin işlemleri kapsamında liman makamlarıyla gemi sahipleri derneklerinden bilgi istiyor. İncelemede, benzer teknik kapasiteyi sunabilecek Yunan bayraklı gemilerin bulunup bulunmadığı araştırılıyor.

Bu kontrol, dosyanın yalnızca araştırma güzergâhına değil, kullanılacak gemilerin teknik özelliklerine de ilişkin olduğunu gösteriyor. Prosedürün uygulanması, planlanan faaliyetlerin bir bölümünün Yunanistan karasularını kapsadığına işaret ediyor; ancak başvurunun varlığından bütün güzergâhın aynı hukuki statüde olduğu sonucu çıkmıyor.

Nexans’ın GKRY ile yaptığı teknik görüşmeler de araştırmaları yeniden başlatmaya yönelik hazırlıkların parçası. Bununla birlikte teknik görüşme, gemi uygunluğu incelemesi ve idari izin birbirinin yerine geçmiyor; şirketin hazırlıkları ilerlese bile denizde faaliyete başlanması için izin sürecinin tamamlanması gerekiyor.

GSI’nin elektrik bağlantısı hedefi ile mevcut araştırma aşamasını ayırmak da önem taşıyor. Gündemdeki işlem deniz tabanının incelenmesiyle ilgili; hattın hizmete alınması, elektrik aktarım kapasitesi veya tüketicilere yansıyacak fiyatlar hakkında bu başvurudan bir sonuç çıkarılamıyor.

Çoban Adası çevresindeki yetki anlaşmazlığı

Projenin önceki araştırmalarında İtalyan gemisi Ievoli Relume, Girit ile Kerpe/Çoban Adası arasındaki deniz tabanını haritalıyordu. Türkiye, Türkiye–Libya Deniz Yetki Alanları Anlaşması kapsamında kendi kıta sahanlığı olarak tanımladığı bölgede, kendisinden izin alınmadan faaliyet yürütüldüğünü savundu.

Türkiye’nin bu tutumu, Yunanistan karasuları dışındaki araştırmalar bakımından idari izin sürecinden ayrı bir anlaşmazlık alanı oluşturuyor. Atina’nın vereceği bir izin ile Ankara’nın deniz yetki alanlarına ilişkin yaklaşımı aynı mesele değil; dolayısıyla komite kararı, tarafların bu konudaki ayrılığını kendiliğinden çözmeyecek.

İzin çıkması ve araştırma sahasında yeni bir anlaşmazlık yaşanmaması halinde Nexans’ın hazırlıkları denizde çalışmaya dönüşebilir. Bu senaryoda GSI araştırma aşamasında ilerler; ancak elektrik ticareti, enerji maliyetleri veya bölgesel ekonomi üzerindeki olası etkileri değerlendirmek için kapasite ve işletmeye giriş takvimi gibi bilgiler gerekiyor.

İdari kararın gecikmesi ya da yetki anlaşmazlığının yeniden faaliyetleri etkilemesi halinde ise araştırmaların başlangıç tarihi belirsiz kalabilir. Sürecin somut eşikleri, komitenin kararı, araştırma alanlarını belirleyecek NAVTEX ve Türkiye’nin bu alanlardaki çalışmalara vereceği yanıt olacak.