Fon Krizi Borsa İstanbul’u etkiledi: 1,5 ayda 6,4 trilyon lira eridi

Borsa İstanbul, ekim ayını yaygın kayıplarla tamamladı; aktarılan verilere göre toplam piyasa değeri 15 Eylül'den itibaren 6,4 trilyon lira azaldı.

Haberdeki hesaplamaya göre, borsadaki şirketlerin toplam değeri 15 Eylül tarihindeki 20,03 trilyon liradan, 30 Ekim itibarıyla 13,63 trilyon liraya indi. Bu dönemdeki azalmanın 2,78 trilyon liralık bölümü ekimde gerçekleşti; düşüş yalnızca küçük şirketlerle sınırlı kalmadı.

Kaynak haber, satışları yatırım fonlarının likidite sıkıntısı ve tasfiye işlemleriyle ilişkilendiriyor. Ancak bu değerlendirmeyi destekleyecek fon bazında satış tutarları veya portföy hareketleri aktarılmadığından, toplam değer kaybının ne kadarının bu işlemlerden kaynaklandığı belirlenemiyor.

BIST 100 kayıplarını ekimde genişletti

Haberde verilen endeks performansına göre BIST 100, ekimde %9,94 gerilerken 15 Eylül sonrasındaki düşüş %22,55 oldu. Endeksin yedi hafta boyunca kesintisiz gerilediği de belirtiliyor; böylece aylık kayıp, eylül ortasında başlayan daha uzun bir düşüş döneminin içinde yer alıyor.

Aynı hesaplamada BIST 100 kapsamındaki şirketlerin toplam değeri, 15 Eylül'e kıyasla 2,90 trilyon lira azalarak 10,63 trilyon liraya düştü. BIST 30 için ise aynı dönemde 2,20 trilyon liralık azalma ve 7,73 trilyon liralık toplam değer bildirildi.

Bu rakamlar iki farklı ölçüyü anlatıyor: Endekslerdeki yüzdesel değişimler fiyat performansını, trilyon liralık tutarlar ise şirketlerin toplam piyasa değerindeki değişimi gösteriyor. BIST 100'ün %22,55 gerilemesiyle borsanın bütünündeki 6,4 trilyon liralık azalma, bu nedenle aynı kapsamı ifade etmiyor.

Satışların genişliği, yükselen ve düşen hisse sayılarında da görülüyor. Haberdeki sayımlara göre ekimde değerlendirilen 628 hissenin yalnızca 68'i pozitif getiri sağlarken, 15 Eylül'den başlayan daha uzun dönemde yükseliş gösterenlerin sayısı 12'de kaldı.

BIST 30 içinde iki istisna

Ekim performansına ilişkin verilere göre BIST 30'da değer kazanan şirketler ASELSAN ile Garanti BBVA oldu. Aylık yükseliş ASELSAN için %3,12, Garanti BBVA için %1,87 olarak hesaplandı; endeksteki diğer hisseler ayı kayıpla bitirdi.

Aynı aylık karşılaştırmada Gübre Fabrikaları %38,57 gerilerken, TR Anadolu Metal Madencilik için düşüş %29,97 oldu. Türk Altın İşletmeleri hisselerinde ise %26,64 kayıp bildirildi; bu oranlar, büyük şirketler arasında da getirilerin birbirinden ayrıştığını gösteriyor.

Haberdeki ekim verileri, gerilemenin farklı faaliyet alanlarına yayıldığını ortaya koyuyor: Migros %18,04, BİM %16,97 değer kaybetti. Ulaşım tarafında Pegasus %15,50 gerilerken Türk Hava Yolları %14,49 düştü; BIST 30 şirketlerinin toplam değerindeki aylık azalma 1,18 trilyon liraya ulaştı.

Faktoring ile bankacılık arasında ayrışma

Sektör karşılaştırmasında, haberin 15 Eylül başlangıçlı hesaplamasında finansal kiralama ve faktoring endeksi %89,03 kayıpla en fazla gerileyen grup oldu. Aynı zaman aralığında bankacılık endeksindeki düşüş %9,73, likit bankacılık endeksindeki gerileme ise %8,5 düzeyinde kaldı.

Aracı kurumlar endeksi için aynı dönemde %63,12 düşüş aktarılırken, halka arz endeksindeki gerilemenin yaklaşık yüzde yetmiş olduğu belirtildi. BIST 100 dışında kalan şirketleri izleyen BIST Tüm-100 ise %50,98 kaybetti; bu oran, ana endeksin aynı dönemdeki %22,55 düşüşünden daha yüksek.

Hisse bazındaki dağılım da kayıpların derinliğini gösteriyor. Haberdeki sayımlara göre 15 Eylül sonrasında 16 hissede düşüş yüzde doksan'ı, 32 hissede %80'i, 135 hissede ise yüzde elli'yi geçti; bunlar birbirinden bağımsız gruplar değil, farklı kayıp eşiklerini aşan hisse sayıları.

Fon tasfiyelerine bağlı satışlar sürerse, portföylerdeki hisseler üzerindeki satış baskısının devam etmesi olası senaryolardan biri. Tasfiyeler yavaşlarsa bu satış kanalı daralabilir; ancak verilen fiyat hareketleri, tek başına şirketlerin faaliyet sonuçlarında bozulma olduğunu ya da hisselerde toparlanma başlayacağını göstermiyor.