AYM’den eksik maaş ödemesi davalarında ‘Hak ihlali’ kararı

AYM, maaş alacakları için icradan idari yargıya geçen memurların davalarındaki süre yorumunu mahkemeye erişim hakkına aykırı buldu.

Anayasa Mahkemesi (AYM), başvurucuların başlangıçta kullanabildikleri bir hukuki yola başvurmuş olmalarının sonraki yargılama aşamasında yeterince gözetilmediğini belirledi. Resmi Gazete'de yayımlanan karara göre, dava süresinin başlangıcına ilişkin yaklaşım memurlara ağır bir yük getirdi.

Uyuşmazlığın merkezinde, maaşların eksik yatırıldığı dönemlerle sonradan değişen başvuru yolu arasındaki ilişki bulunuyor. AYM'nin değerlendirmesi, yalnızca idari davanın ne zaman açıldığına değil, alacağın tahsili için daha önce yürütülen işlemlerin de hesaba katılması gerektiğine dayanıyor.

Maaş takibi belediye devrini aştı

Başvurucular, 2002–2014 döneminde Çalış Belediyesinde çalışan memurlardı. Bazı aylardan kalan ücret eksikleri ve bunlara bağlı faizlerin tahsilini isteyen memurlar, belediyeye karşı 2014 yılında ilamsız icra yolunu kullandı.

AYM'nin aktardığı süreçte, Çalış Belediyesi başlangıçta borca karşı çıkmadı. Bu nedenle takipler kesinleşti; alacakların tahsiline yönelik işlemler haciz aşamasına ulaştı.

İşlemler sürerken Çalış Belediyesinin tüzel kişiliği sona erdirildi. Belediyenin malvarlığı, alacakları ve borçları Haymana Belediye Başkanlığına geçti; Haymana İcra Müdürlüğü de yeni belediyeyi dosyalara borçlu olarak işleyerek ödeme bildiriminde bulundu.

Haymana Belediyesinin itirazından sonra ise hukuki süreç yön değiştirdi. Takiplerin başlamasından sonra yürürlüğe giren 694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) uyarınca icra dosyalarının düşürülmesi kararlaştırıldı ve memurlar alacaklarını idare mahkemelerine taşıdı.

İdari davalarda iki farklı süre

İdare mahkemeleri, memurların icra işlemlerini başlattıkları günü idareye müracaat ettikleri tarih olarak esas aldı. Bu hesaplamayla zamanında istenmiş sayılan alacaklar varsa ödenmesi, diğer taleplerin ise süre yönünden reddedilmesi sonucuna ulaşıldı.

AYM kararında aktarılan gerekçelere göre, idari davaların KHK'nin tanıdığı zaman aralığında açılması tek başına yeterli kabul edilmedi. Mahkemeler, ücret eksikliklerinin her ay tekrarlanmadığını belirterek çalışanların durumu ilgili maaşın yatırıldığı gün öğrendiği değerlendirmesini yaptı.

Böylece uyuşmazlıkta iki ayrı zaman ölçütü öne çıktı: Düzenlemenin ardından idari yargıya başvurma süresi ve geçmiş maaş ödemeleri üzerinden hesaplanan süre. İdare mahkemelerinin yaklaşımında, düzenlemenin belirlediği aralıkta dava açılmış olması geçmiş alacaklara ilişkin süre engelini ortadan kaldırmadı.

Memurlar, idari yargı kararları kesinleştikten sonra bireysel başvuru yaptı. AYM önündeki mesele, bu süre hesabının çalışanların taleplerini mahkemede inceletebilme hakkıyla bağdaşıp bağdaşmadığı oldu.

AYM önceki icra yolunu gözetti

Yüksek Mahkeme, başvurucuların ilk işlem tarihinde ilamsız icra yolunun kullanılabilir durumda olduğunu vurguladı. Kararda, KHK öncesinde idari yargının görev alanındaki alacaklar bakımından da bu yönteme başvurulabildiği hatırlatıldı.

AYM'ye göre süre değerlendirmesinde eksik kalan bir başka unsur, ilk belediyenin itiraz etmemesiyle takiplerin kesinleşmiş olmasıydı. Dosyaların haciz aşamasına ulaşması da memurların tahsil için yürüttükleri sürecin bir parçasıydı; mahkemeler bu gelişmeleri yeterince dikkate almadı.

Yüksek Mahkeme, dava süresini başlatan tarihe ilişkin yorumu öngörülemez ve katı buldu. Başvuruculara yüklenen külfet nedeniyle müdahalenin ölçülülük sınırını aştığına karar vererek Anayasa'nın 36. maddesi kapsamındaki mahkemeye erişim güvencesinin ihlal edildiğine hükmetti.

Kararın gerekçesi, somut olayda başvuru yolunun sonradan değişmesiyle önceki tahsil işlemlerinin birlikte değerlendirilmesine dayanıyor. Memurların icra aşamasında attıkları adımlar, idari davalarda süre hesabı yapılırken göz ardı edilemeyecek unsurlar olarak öne çıkıyor.