Anayasa Mahkemesi süresiz nafakayı resmi olarak kaldırdı

Yoksulluk nafakası için “süresiz olarak” ibaresi iptal edildi. Mahkeme, kanunda açık ölçüt ihtiyacına işaret etti.

Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 175’inci maddesinde yer alan ibarenin Anayasa’ya aykırı olduğuna oyçokluğuyla karar verdi. İptal hükmü, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek.

Başvuru, Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin baktığı bir boşanma davası kapsamında yapıldı. Yerel mahkeme, maddenin birinci fıkrasındaki “süresiz olarak” ifadesinin iptalini istedi; AYM incelemesini bu talep üzerinden yürüttü.

Dokuz aylık geçiş süresi

Kararın hemen yürürlüğe girmemesi, AYM’nin iptal sonrası oluşacak hukuki boşluğa ilişkin değerlendirmesine dayanıyor. Mahkeme, boşluğun kamu yararını ihlal edebilecek nitelikte olduğunu belirterek dokuz aylık süre tanıdı.

Bu takvim, yoksulluk nafakasına ilişkin yeni çerçevenin nasıl kurulacağı sorusunu kanun koyucunun gündemine taşıyor. Karar yürürlüğe girene kadar mevcut hükmün uygulanması beklenirken, dokuz ayın sonunda “süresiz olarak” ibaresi metinden çıkmış olacak.

TMK 175’inci madde, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın diğer eşten nafaka isteyebilmesini düzenliyor. AYM, boşanma sonrası geçimini sağlayamayacak eşin korunmasını meşru gördü; sorunlu alanı yükümlülüğün kategorik biçimde süresiz kurulması olarak tanımladı.

Hakimin takdir alanı daraldı

Gerekçeye göre mevcut metin, hakime nafakanın süresi konusunda esnek bir değerlendirme alanı bırakmıyor. Somut olayın koşulları veya haklı nedenler bulunsa bile nafakanın belirli süreyle sınırlandırılmasına olanak vermiyor.

Mahkeme, bu yapının nafaka borçlusu açısından ağır bir külfete dönüşebileceği değerlendirmesinde bulundu. Bu tespit, nafaka alacaklısının korunması ile borçlunun mali yükümlülüğü arasında daha ölçülü bir denge aranması gerektiğine işaret ediyor.

AYM’nin dayandığı Anayasa hükümleri 2, 5 ve 17’nci maddeler oldu. Bu maddeler hukuk devleti, devletin temel amaç ve görevleri ile kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkı ekseninde değerlendirildi.

Kanun ölçüt arayacak

Karar, yoksulluk nafakasının otomatik olarak süreli hale gelmesi anlamına gelmiyor. AYM, bazı durumlarda nafakanın belirli bir dönemle sınırlanabilmesini, bazı özel koşullarda ise yaşam boyu sürebilmesini mümkün kılacak açık ve öngörülebilir ölçütlerin kanunda yer alması gerektiğini belirtti.

Bu çerçeve, aile mahkemelerinin ileride bakacağı davalarda süre, ihtiyaç, ödeme gücü ve somut olay özellikleri gibi başlıkların daha belirgin kurallara bağlanmasını gerektirebilir. Ancak bu başlıkların nasıl yazılacağı, iptal kararının yürürlük tarihine kadar yapılacak düzenlemeye bağlı olacak.

Kanun koyucu dokuz ay içinde yeni ölçütleri belirlerse, mahkemeler nafaka süresini olayın koşullarına göre daha açık bir yasal zeminde değerlendirebilir. Düzenleme gecikirse, aile hukuku uygulamasında karar standardı ve mevcut davaların nasıl ele alınacağı temel belirsizlik olarak öne çıkacak.