Washington’daki Xi-Trump görüşmesinde Tayvan düğümü

Tayvan silah satışı, Şi Cinping ile ABD Başkanı Donald Trump'ın Washington görüşmesinde Pekin'in temel gündemlerinden biri olacak. Görüşmelere ilişkin bilgi sahibi kaynaklara göre Çin, talebini 1982 tarihli ortak bildiriye dayandıracak.

Şi'nin 23-25 Eylül tarihlerinde ABD'ye resmi ziyarette bulunması, Trump ile resmi temasların ise perşembe günü yapılması planlanıyor. Kaynaklar, Şi'nin cuma günü ABD Ulusal Arşivleri'ni ziyareti sırasında da Tayvan başlığının gündeme gelebileceğini belirtiyor.

1982 bildirisi masada

Pekin'in argümanı, Washington ile imzalanan üçüncü ortak bildiride yer alan silah satışlarına ilişkin ifadeye dayanıyor. ABD o metinde Tayvan'a silah satışlarını kademeli azaltma niyetini açıklamış ve bu satışları uzun vadeli bir politika haline getirmeyi amaçlamadığını belirtmişti.

Washington'un aynı dönemde oluşturduğu ayrı çerçeve ise Çin'in Tayvan sorununu barışçıl yollarla çözme taahhüdünü merkeze aldı. Ronald Reagan döneminde hazırlanan bu belgeye göre satışların azaltılması, Pekin'in barışçıl çözüm çizgisine bağlı görülüyordu.

Bu iki metin, ABD'nin Tayvan politikasındaki temel gerilimi açık tutuyor. Washington Pekin'i resmen Çin'in temsilcisi olarak tanırken, Tayvan İlişkileri Yasası kapsamında adanın kendisini savunabilmesi için gerekli araçları sağlamayı öngörüyor.

Pekin teslimatların da durmasını istiyor

Kaynaklara göre Çin yönetimi yalnızca yeni satışların durdurulmasını değil, Tayvan'ın daha önce sipariş ettiği silahların teslimatının da askıya alınmasını istiyor. Aynı kaynaklar, Pekin'in buna karşılık İran ve Orta Doğu'daki savaş konusunda Washington'a baskı kurmada yardımcı olabileceği mesajını verdiğini aktarıyor.

Tayvan yönetimi, Pekin'in egemenlik iddialarını reddediyor. Çin ise adayı kendi topraklarının parçası sayıyor ve bu başlığı ABD ile ilişkilerindeki en hassas dosyalardan biri olarak görüyor.

Çin ordusu son yıllarda Tayvan çevresindeki faaliyetlerini artırdı. Pekin, adanın etrafında düzenli uçak ve savaş gemisi faaliyetleri yürütürken, gerçek mühimmat kullanılan askeri tatbikatlar da düzenledi.

11 milyar dolarlık paket baskısı

Trump yönetimi geçen aralık ayında Tayvan'a yaklaşık 11 milyar dolarlık, şimdiye kadarki en büyük Amerikan silah satış paketini onayladı. Yaklaşık 14 milyar dolar değerindeki ikinci paket ise aylardır beklemede tutuluyor.

Trump, mayıs ayında Pekin'de Şi ile yaptığı görüşmenin ardından ikinci paketi askıya aldığını söyledi. Başkan Trump, Tayvan'a silah satışını müzakerelerde kullanılabilecek bir koz olarak nitelendirdi.

Beyaz Saray'dan bir yetkili, Trump'ın yeni paket konusunda kısa süre içinde karar vereceğini söyledi. Zirve öncesinde bazı Cumhuriyetçi Kongre üyeleri, yönetimin Tayvan politikasında değişikliğe gitmemesi ve adanın savunmasına desteği sürdürmesi çağrısında bulundu.

Kararın üç ayrı sonucu

Eğer Washington yeni paketi ilerletirse, Pekin'in askeri ve diplomatik tepki vermesi olası görülüyor; bu yol, ABD-Çin ilişkilerinde ticaret ve güvenlik başlıklarını aynı anda zorlayabilir. Tayvan açısından sonuç, savunma tedarikinin devam etmesi ve bekleyen teslimatların siyasi pazarlık konusu olmaktan çıkarılması olur.

Eğer Trump paketi bekletmeyi sürdürürse, Çin ile daha geniş bir diplomatik pazarlık alanı açılabilir; bunun küresel etkisi, Orta Doğu ve İran dosyalarında sınırlı koordinasyon ihtimalinin test edilmesi olur. Savunma sanayisi için ana soru, onaylanmış satışların teslimat takviminin siyasi kararlara ne kadar bağımlı kalacağıdır.

Üçüncü yol, Washington'un yeni satışları sınırlayıp daha önce onaylanan teslimatları sürdürmesi olabilir. Bu durumda ABD, Tayvan'ın savunma kapasitesini koruduğunu savunurken Pekin'e yeni paketler üzerinden daha dar bir müzakere alanı bırakır.