Netanyahu ve Eisenkot’un başa baş yarışı: İsrail’i bekleyen büyük belirsizlik

İsrail seçmenleri, 120 sandalyeli parlamentoyu belirlemek için bugün oy kullanırken hükümetin kurulması 61 üyelik desteğe bağlı olacak.

Yaklaşık 7,3 milyon seçmenin katılabileceği oylama, Binyamin Netanyahu’nun iktidarını sürdürüp sürdüremeyeceğini belirleyecek. Ancak yarışın birincisi olmak başbakanlık için yeterli değil; belirleyici unsur, parlamentoda hükümeti destekleyecek çoğunluğun oluşturulması.

Seçmenler başbakanı doğrudan seçmek yerine partilerin sandalye dağılımını belirliyor. Parlamento dışında kalmamak için gereken oy oranı %3,25; bu eşiğin hangi partiler tarafından aşılacağı, koalisyon seçeneklerini de etkileyebilir.

Netanyahu ve Eisenkot’un farklı öncelikleri

Netanyahu, 2022’nin sonunda aşırı sağ ve ultra-Ortodoks ortaklarıyla hükümet kurmuştu. Kampanyasında askeri harekâtları savunuyor ve güvenlik tehditlerini azalttığını söylüyor; muhalefet ise 7 Ekim 2023 saldırılarını engelleyemeyen yönetimin hesap vermesini istiyor.

Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot, Netanyahu’ya karşı yarışan başlıca isimlerden biri. Genelkurmay Başkanlığı geçmişi bulunan Eisenkot’un vaatleri, saldırıların bağımsız biçimde soruşturulması, askerlik düzeninin değiştirilmesi ve devlet kurumlarına duyulan güvenin yeniden kurulması üzerinde yoğunlaşıyor.

İki siyasetçi arasındaki ayrım, bütün güvenlik hedeflerinde karşıtlık anlamına gelmiyor. Eisenkot, Gazze, Lübnan ve İran’daki operasyonlara genel olarak destek verirken askeri adımların diplomasiyle tamamlanması gerektiğini savunuyor.

Naftali Bennett ve Yair Lapid’in Birlikte ittifakı, Avigdor Lieberman’ın Evimiz İsrail Partisi ve Yair Golan liderliğindeki Demokratlar da muhalefet cephesinde bulunuyor. Bu hareketler Yashar ile eylül sonunda iş birliği konusunda anlaşsa da ortak hükümetin liderliği ve programı kesinleşmiş değil.

Arap partileri çoğunluk hesabını etkiliyor

Muhalefetin seçeneklerinden biri, Arap seçmenleri temsil eden partilerin desteğini kazanmak. Mansur Abbas yönetimindeki Ra’am ile Hadash, Ta’al ve Balad’ın oluşturduğu Ortak Liste, bu hesapta ayrı siyasi aktörler olarak yer alıyor.

Abbas’ın partisi 2021’de Bennett başkanlığındaki hükümete katılmıştı. Mevcut yarışta ise Eisenkot ve sağ çizgideki bazı muhalefet liderleri, Arap partileriyle aynı kabinede bulunmaya karşı çıkıyor.

Ortak Liste, belirli şartlarla Netanyahu karşıtı bir azınlık yönetimini dışarıdan destekleyebileceğini bildiriyor. Böyle bir düzenlemede parti bakanlık üstlenmeden güvenoyu gibi oylamalarda destek sağlayabilir; ancak Bennett ve Lieberman’ın itirazları bu seçeneği zorlaştırıyor.

Arap seçmenlerin gündemi yalnızca Filistin meselesinden oluşmuyor. Israel Democracy Institute araştırmasında katılımcıların yarıdan fazlası, kendi bölgelerindeki suç ve şiddeti oy tercihinde öncelikli mesele olarak tanımlıyor; Abbas da konut, ayrımcılık ve suçla mücadeleyi kampanyasına taşıyor.

Askerlik ve Gazze pazarlığı zorlaştırıyor

Koalisyon görüşmelerinin bir diğer anlaşmazlık alanı, ultra-Ortodoks erkeklerin askerlik yükümlülüğü. Netanyahu’nun ortakları Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği geniş muafiyetleri korumak isterken, muhalefet askerlik ya da ulusal hizmet sorumluluğunu daha fazla kişiye yaymayı vaat ediyor.

Hükümet değişikliği, Gazze politikasının bütünüyle değişeceği anlamına da gelmiyor. Eisenkot iki devletli çözümü desteklemezken, İsrail’in güvenlik yetkilerini sürdürdüğü sınırlı Filistin özerkliğinden söz ediyor; Batı Şeria’nın resmen ilhakına ise karşı çıkıyor.

Eurasia Group kıdemli analisti Farzan Sabet, Netanyahu’suz bir koalisyonun İran ve Hizbullah konusunda benzer hedefleri koruyabileceğini değerlendiriyor. Sabet’e göre böyle bir yönetim, Gazze ve Batı Şeria’da daha uzlaşmacı tercihlere yönelebilir ve yerleşimci şiddetini sınırlandıracak tedbirler alabilir.

Muhalefet gerekli desteği toplarsa, hükümet programında askerlik düzeni, soruşturma talebi ve Arap partileriyle ilişkinin biçimini uzlaştırması gerekecek. Hiçbir taraf hükümet kuramazsa Netanyahu geçici olarak görevde kalabilir; uzlaşmazlığın sürmesi durumunda yeniden seçim seçeneği gündeme gelebilir.