Fukuda’nın 90 yaşında ölümünün ardından Japonya, ASEAN doktrini sınavıyla karşı karşıya

The Straits Times'ın 30 Ekim tarihli haberine göre, eski Başbakan Yasuo Fukuda'nın 22 Ekim'de 90 yaşında hayatını kaybetmesinin ardından Japonya bir dış politika sınavıyla karşı karşıya bulunuyor.

Haberde, tartışmanın önemli olduğu çünkü Tokyo'nun Güneydoğu Asya Ulusları Birliği ile ilişkiler için 1977 tarihli bir çerçeve olan Fukuda Doktrini'ni 2027'deki 50. yıldönümünden önce nasıl revize edeceğini tartıştığı belirtildi.

2007-2008 yılları arasında başbakanlık yapan Fukuda, Pekin ile teması kısa süreli yönetiminin merkezine yerleştirmişti. Habere göre, kendisi gibi Özgür Demokrat Parti milletvekili olan altı dönemlik oğlu Tatsuo Fukuda, vefat haberini ölümden dört gün sonra duyurdu.

Pekin, Fukuda'nın ölümünü onu "Çin halkının eski bir dostu" olarak nitelendirerek andı. Bu niteleme siyasi bir ağırlık taşıyordu, çünkü Başbakan Sanae Takaichi'nin Kasım 2025'te parlamentoda olası bir Tayvan krizine ilişkin yaptığı açıklamaların ardından Japonya ve Çin diplomatik bir çıkmaz içinde kalmaya devam ediyor.

Tatsuo Fukuda, babasının ölümünden kısa bir süre önce Tokyo'da ASEAN gazetecilerine yaptığı açıklamada, doktrinin temel fikirlerini koruması ancak günümüz taleplerine uyarlanması gerektiğini söyledi. Fukuda, "Odak noktası, istikrarlı toplumlar inşa etme konusunda uzmanlık paylaşımına ve gıda güvenliği, enerji arzı, demografi ve çevre gibi ortak zorluklarda iş birliği yapmaya kaymalıdır," dedi.

The Straits Times'a göre doktrin, 1976-1978 yılları arasında başbakanlık yapan Yasuo Fukuda'nın babası Takeo Fukuda tarafından oluşturulmuştu. Doktrin, Japonya'yı militarizmi reddetmeye, ASEAN ile eşit ortaklık yürütmeye ve "kalpten kalbe" bağlar kurmaya taahhüt ediyordu.

Takeo Fukuda ayrıca 1978 yılında Japonya-Çin Barış ve Dostluk Antlaşması'nı imzaladı. Haberde, antlaşmanın her iki ülkeyi de anlaşmazlıkları barışçıl yollarla çözmeye ve bölgesel hegemonya arayışında olmamaya taahhüt ettiği belirtildi.

Fukuda ailesi Japonya'nın Asya politikasını şekillendirdiğinden bu yana bölgesel ortam keskin bir şekilde değişti. The Straits Times, Çin'in hem ekonomik ölçek hem de savunma harcamalarında Japonya'yı geride bıraktığını, bir yandan da stratejik etkisini bölgenin ötesine genişlettiğini bildirdi.

Çin'in Yasuo Fukuda'nın ölümüne verdiği tepki, Tokyo'ya yönelik manidar bir mesaj da içeriyordu. The Straits Times'a göre Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Fukuda'yı "dürüstlüğü ve sorumluluk duygusuyla tanınan... doğru bir tarih anlayışını savunan bir devlet adamı" olarak övdü.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun da Fukuda'nın 2018 yılında Nanking Katliamı Kurbanları Anıt Salonu'na yaptığı ziyareti ve başbakan olarak ikili anlaşmalar üzerindeki çalışmalarını hatırlattı. Guo, Fukuda'nın ilkelerinin "şu anda Japon hükümetini yönetenler arasında bir özyansıtma ve vicdan muhasebesi uyandırması gerektiğini" söyledi.

Waseda Çağdaş Çin Çalışmaları Enstitüsü Direktörü Rumi Aoyama, The Straits Times'a yaptığı açıklamada Pekin'in kullandığı dilin kasıtlı olduğunu söyledi. Aoyama, "Pekin, Fukuda'nın tarih anlayışını ve temel ilkelere olan bağlılığını överek, Japonya için daha uygun gördüğü rotanın ne olduğuna dair sinyal veriyor," dedi.

Fukuda'nın kendisi de Temmuz 2025'te TV Asahi ile yaptığı bir röportajda, Çin ile ilişkilerde askeri planlamadan ziyade diplomasinin öncülük etmesi gerektiğini savunmuştu. Fukuda, "Diplomasi çok önemlidir. Konu gerçekten savaşa girip girmemekle ilgili değil; diplomasinin etkili bir şekilde yürütülmesini sağlamakla ilgilidir," demişti.

The Straits Times'ın aktardığı analistler, Fukuda dönemi diplomasisinin basitçe geri getirilemeyeceği konusunda uyardı. Tokyo Üniversitesi Çin-Japon ilişkileri uzmanı Shin Kawashima, Pekin'in artık ABD-Japonya ittifakını, özellikle Tayvan konusunda, daha çok bir çevreleme politikası olarak gördüğünü savundu.

Nanyang Teknoloji Üniversitesi Kamu Politikası ve Küresel İlişkiler Programı Başkanı Kei Koga, sürdürülebilir temas ilkesinin hala önemli olduğunu söyledi. Koga gazeteye verdiği demeçte, "Fukuda'nın sürekli diyalog yoluyla karşılıklı anlayışı derinleştirme yönündeki temel ilkesi, özellikle kaza, yanlış anlaşılma, gereksiz gerilim ve kasıtsız tırmanma risklerini azaltmada geçerliliğini koruyor," dedi.

2027 yılında Fukuda Doktrini 50. yılına ulaşacak ve bu durum Tokyo'ya, militarizme karşı ve ASEAN ile eşit ortaklık taahhütlerini korurken çerçeveyi güncelleyip güncellemeyeceğine dair zamana bağlı bir sınav sunacak.

2027 yılında ASEAN hükümetleri, Japonya'nın yapacağı herhangi bir güncellemenin raporda belirtilen, Güneydoğu Asya devletlerinin çok kutuplu bir rekabette taraf seçmeye zorlanması da dahil olmak üzere endişelere yanıt verip vermediğini değerlendirebilecek.

Kaynak: haber raporu, The Straits Times, 30 Ekim 2026