İran Çin’deki petrol depolarıyla yaptırım baskısını hafifletiyor

Tahran yönetiminin, Amerikan yaptırımlarını bertaraf etmek amacıyla Çin genelinde stratejik petrol depolama alanları edindiği ve kritik limanlara doğrudan yanaşma imkânı sağladığı öne sürüldü. Sızdırılan resmi yazışmalara dayandırılan bilgilere göre, söz konusu altyapı hamleleri sayesinde İran menşeli ham petrolün sevkiyatı kesintisiz biçimde sürdürülüyor. Çin, hâlihazırda İran'ın deniz yoluyla ihraç ettiği petrolün yüzde 80'inden fazlasını ithal ederek Tahran'ın en büyük enerji pazarı konumunda yer alıyor.

Geliştirilen bu lojistik ağ kapsamında Dalian, Huizhou, Dongying ve Weifang gibi kıyı kentlerinin yanı sıra Ningbo-Zhoushan serbest ticaret bölgesinde toplam yedi petrol depolama tankının kontrolünün sağlandığı aktarılıyor. Rıhtımların doğrudan boru hatlarına bağlı bulunması, ham petrolün açık denizde riskli biçimde gemiden gemiye aktarılmasına gerek kalmadan doğrudan Çin rafinerilerine ulaştırılmasına olanak tanıyor.

Yeni Sevkiyat Mimarisi ve Liman Anlaşmaları

İran Milli Petrol Şirketinin eski yöneticilerinden Hamid Bovard'ın üst düzey danışman Ali Şemhani'ye sunduğu raporda, hayata geçirilen bu sevkiyat sisteminin ayrıntıları yer aldı. İlgili yazışmada önceki hükümet dönemindeki ticaret yöntemleri eleştirilirken, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan yönetimi altında Pekin ile geliştirilen örtülü iş birliğine dayalı yeni bir modelin devreye sokulduğu vurgulandı.

Söz konusu plan doğrultusunda diplomatik kanallar üzerinden liman kullanım hakları müzakere edilirken, Tahran bağlantılı aracı kuruluşlar yaptırım listesindeki tankerleri Çin terminallerine yönlendiriyor. Bahsi geçen filonun önemli bir bölümünün ABD makamlarınca kara listeye alınmış gemilerden oluştuğu ve sevkiyatların bu gölge filo üzerinden yürütüldüğü kaydediliyor.

Takas Odaklı Finansal Mekanizma

Pekin ile Tahran arasındaki derinleşen enerji trafiği, uluslararası bankacılık kanallarının tamamen dışındaki alternatif yöntemlerle finanse ediliyor. Bağımsız Çinli rafinerilere satılan petrolün bedeli, özel amaçlı tüzel yapılar üzerinden Çin menşeli ticari ürünlerle takas ediliyor. İran yönetimi bu mekanizmayla elde ettiği kaynağı ilaç, sanayi teçhizatı, taşıt ve iletişim teknolojileri tedarikinde kullanıyor.

Uygulanan model Tahran'a yaptırımlara karşı ekonomik direnç kazandırsa da ülkenin enerji gelirlerini tek bir pazara bağımlı hale getiriyor. Washington'ın gölge filolara ve ikincil yaptırımlara yönelik denetimlerini sıkılaştırması durumunda, Çin'deki depolama ve sevkiyat zincirinin yeni hukuki ve operasyonel engellerle karşılaşabileceği belirtiliyor.