Trump, Şi ve Putin Çin’deki zirvede bir araya gelebilir

ABD Başkanı Donald Trump, Çin'deki APEC zirvesinde Şi Cinping ve Vladimir Putin'le nükleer silahsızlanmayı görüşmeyi beklediğini söyledi.

Trump'ın açıklaması, Çin'deki zirvede silah kontrolünün yanı sıra İran ve Ukrayna savaşlarına ilişkin diplomatik temasların da gündeme gelebileceğine işaret ediyor. Ancak açıklanan bir görüşme takvimi veya tarafların üzerinde uzlaştığı ortak bir müzakere çerçevesi bulunmuyor.

Başkan, açıklamalarını pazar günü Florida çıkışlı Washington yolculuğu sırasında gazetecilere yaptı. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) liderlerinin Çin'in Shenzhen kentinde buluşacağı, 18–19 Kasım tarihlerini kapsayan zirvede yer alacağını belirtti.

Shenzhen'de üçlü temas beklentisi

Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşme ihtimalini kesinleşmiş bir randevu olarak sunmadı. Beklentisini, "Sanırım toplantılardan biri Başkan Putin ve Başkan Şi ile olacak. İlginç olacak" sözleriyle anlattı.

Bu ifade, olası temasın biçimi açısından da önem taşıyor: Trump, iki liderle aynı toplantıda bulunabileceğini dile getiriyor. Bununla birlikte açıklaması, üçlü buluşmanın Çin ve Rusya tarafından kabul edildiğini ya da ayrıntılarının kararlaştırıldığını göstermiyor.

Trump, ele alınabilecek başlıklar arasında nükleer silahsızlanmayı saydı ve başka konuların da görüşülebileceğini belirtti. İran konusunda ise "İran'daki savaşı sona erdirmeye çalışıyoruz" dedi; açıklamasında bu çabanın yöntemi, muhatapları veya takvimi hakkında ayrıntı vermedi.

Dolayısıyla İran'a ilişkin sözleri, bir diplomatik hedefin ifadesi niteliğinde; açıklanmış bir ateşkes ya da barış düzenlemesi anlamına gelmiyor. Aynı şekilde, olası liderler toplantısında bu dosyanın nasıl ele alınacağı da henüz net değil.

Silah kontrolünde ekimden gelen açıklık

Üç lider arasında silah kontrolü görüşmesi yapılması fikri, Trump'ın açıklamalarında daha önce de yer bulmuştu. Trump, ekim ayında böyle bir diyaloğa açık olduğunu belirtmiş, nükleer silahsızlanmanın görüşmelerin odağı olabileceğini ifade etmişti.

Shenzhen'e ilişkin son sözleri, bu açıklığın bir zirve temasıyla ilişkilendirilmesi bakımından önceki açıklamadan ayrılıyor. Buna karşılık silah kontrolünün kapsamı, hangi taahhütlerin tartışılacağı veya görüşmelerin devamı için bir mekanizma kurulup kurulmayacağı hakkında bilgi verilmedi.

Silahsızlanma başlığı ile savaşların sona erdirilmesi aynı diplomatik gündemde yer alabilir; ancak Trump bu dosyalar arasında bir anlaşma bağlantısı açıklamadı. Bir başlıktaki ilerlemenin diğerinde taviz verilmesine bağlı olacağını söylemek için de açıklamalarında dayanak bulunmuyor.

Ukrayna anlaşmasının koşulları açıklanmadı

Trump, 60 Minutes programındaki röportajında Rusya-Ukrayna savaşını bitirecek bir anlaşma konusunda da iyimser konuştu. "Bir anlaşma yapmaya çok yakın olduğumuza inanıyorum" dedi; bu değerlendirme, taraflarca duyurulmuş bir uzlaşmadan ziyade Başkan'ın müzakerelere ilişkin kendi görüşünü yansıtıyor.

Olası sonucun Ukrayna'yı "biraz farklı bir şekle" dönüştüreceğini de söyledi, fakat bu sözlerin içeriğini açıklamadı. İfadenin toprak düzenlemesine, siyasi bir yapıya veya başka bir koşula işaret ettiğini mevcut açıklamadan çıkarmak mümkün değil.

Ukrayna bakımından belirsizlik, yalnızca anlaşmanın ne zaman yapılabileceğiyle sınırlı değil; hangi şartların öngörüldüğü de açık değil. Trump'ın yakınlık değerlendirmesi, Kyiv veya Moskova'nın aynı koşulları kabul ettiği anlamına gelmiyor ve açıklanan somut maddelerle desteklenmiyor.

Eğer Shenzhen'deki temas gerçekleşir ve taraflar devam görüşmeleri üzerinde anlaşırsa, liderler düzeyindeki açıklamalar daha belirli bir diplomatik sürece dönüşebilir. Görüşme gerçekleşmez veya ortak bir çerçeve ortaya çıkmazsa, silahsızlanma ve savaşların bitirilmesine ilişkin ifadeler açıklanmış hedefler olarak kalır.

Bu nedenle zirveye giderken belirleyici gelişmeler, liderlerin katılımının ve toplantı biçiminin karşılıklı olarak duyurulması olacak. Herhangi bir temasın ardından açıklanacak gündem, somut taahhütler ve takip takvimi, Trump'ın beklentilerinin ne ölçüde ortak bir sürece dönüştüğünü gösterecek.