Esra Albayrak Gazze yazısı: Batı düzeni çözülüyor

NUN Eğitim ve Kültür Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Esra Albayrak, The Jakarta Post’ta yayımlanan yazısında Gazze’yi, modern uluslararası düzenin dayandığı normlar ve kurumlar açısından bir “çöküş göstergesi” olarak tanımladı. Albayrak, Batı merkezli düzenin artık yalnızca eleştirilmediğini, sahada gözle görülür biçimde çözüldüğünü savundu. Yazı, sömürgecilik tartışmasını güncel jeopolitik krizler ve bilgi üretimi üzerindeki güç ilişkileriyle birlikte ele alıyor.

Albayrak, Nisan 1955’te Endonezya’da düzenlenen Bandung Konferansı’nı tarihsel bir referans noktası olarak öne çıkardı. Konferansa Batılı güçlerin davet edilmemesini bilinçli bir tercih olarak yorumladı ve bu tercihin, katılımcı ülkelerin kendi gündemlerini belirleme iddiasını yansıttığını belirtti. Bandung sonrasında şekillenen Bağlantısızlar Hareketi’ni ise yalnızca diplomatik bir pozisyon değil, “dayatılan çerçevelerin ötesinde bir dünya” iddiası olarak konumladı.

Yazının ana eksenlerinden biri, siyasi bağımsızlık ile düşünsel bağımsızlık arasındaki fark oldu. Albayrak, Bandung kuşağının yalnızca siyasi bağımlılıkla değil, “bilme biçimlerinin bağımlılığı” ile de karşı karşıya kaldığını ifade etti. Bu çerçevede sosyolog Syed Hussein Alatas’ın “esir zihin” kavramına atıf yaptı ve toplumların kendilerini dışarıda üretilmiş kategorilerle açıklamasının kalıcı bir bağımlılık ürettiğini ileri sürdü.

Albayrak, sömürgeciliğin 1960’larda sona ermediğini, biçim değiştirerek sürdüğünü yazdı. Finansal sistemler, eğitim modelleri ve hukuki çerçevelerin, sömürge düzenini “doğal ve kaçınılmaz” gösterecek şekilde yeniden yapılandırıldığını belirtti. “Post-kolonyal dünya” söyleminin, yeni bir dil altında süreklilik taşıyan bir düzeni maskeleyebildiğini savundu.

Bu yaklaşımın devamında Albayrak, mevcut dönemi “yeniden sömürgeleşme” olarak okumak gerektiğini kaydetti. Gazze’nin, modern dünyayı yönetmesi beklenen normatif mimarinin işleyişine dair bir stres testi yarattığını ve bu mimarinin çöküşünü görünür kıldığını ileri sürdü. Yazı, uluslararası meşruiyet, normların uygulanması ve küresel yönetişim kapasitesi tartışmalarını, bilgi üretimi ve dolaşımıyla bağlantılandırıyor.

Haberde ayrıca, “Dünya Sömürgecilikten Arınma Forumu”nun 11-12 Mayıs’ta İstanbul’da yapılacağı bilgisi yer aldı. Forumun ana temasını “Bilgi Üretimi ve Dolaşımının Sömürgecilikten Arındırılması” oluşturuyor. Etkinliğin akademik çerçevesinin, Albayrak’ın “Bandung’un Ötesi: Zihni Sömürgecilikten Arındırmanın Acil Görevi” başlıklı analiziyle şekillendiği belirtildi.

Bandung Konferansı, Soğuk Savaş döneminde Asya ve Afrika ülkelerinin bağımsız dış politika arayışlarını görünür kılan bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. Bağlantısızlar Hareketi de bu arayışın kurumsal uzantısı olarak, büyük güç blokları dışında hareket alanı yaratmayı hedefledi. Albayrak’ın yazısı, bu tarihsel hattı güncel krizler üzerinden yeniden okuyarak, normlar, kurumlar ve bilgi ekosistemi arasındaki bağın siyasi sonuçlar üretebildiği tezini öne çıkarıyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: İstanbul’da planlanan forum, Türkiye’nin akademik ve sivil diplomasi görünürlüğünü artırabilir ve bilgi politikaları tartışmasını kamu gündemine taşıyabilir. Etkinlik, uluslararası normlar ve yönetişim tartışmalarının Türkiye’deki kurumlar ve paydaşlar tarafından nasıl çerçevelendiğini etkileyebilir.

Sektör Etkisi: Eğitim, düşünce kuruluşları ve sivil toplum alanında “bilgi üretimi ve dolaşımı” odağı, araştırma işbirlikleri ve yayıncılık ağları üzerinden yeni ortaklıklar doğurabilir. Uluslararası fonlama, müfredat ve araştırma standartları gibi başlıklarda çerçeve tartışmalarını hızlandırabilir.

Piyasa Etkisi: Normatif düzen ve jeopolitik meşruiyet tartışmaları, ülke risk primi algısını; yaptırım, uyum ve itibar kanalları üzerinden etkileyebilir. Bu tür tartışmalar, yatırımcıların siyasi risk değerlendirmelerinde haber akışı duyarlılığını artırabilir.