Zelenski'nin Trump ikilemi: Direniş mi, geri adım mı?

Zelenski, Rusya’ya yönelik saldırıların durması için karşılıklılık istiyor; Washington’la anlaşmazlıkta ABD desteği tartışılıyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Telegram açıklamasında, "Gerilimi düşürmeye yönelik her adım karşılıklı olmalı" dedi. Rusya saldırılarını sürdürürken Kiev’in karşılık vermekten vazgeçmeyeceğini belirten Ukrayna lideri, askeri faaliyetlerin sınırlandırılmasını Moskova’nın da adım atmasına bağlıyor.

ABD Başkanı Donald Trump ise Ukrayna’nın Rus enerji tesislerini hedef almaktan vazgeçmesini istiyor ve Ukraynalıların başka bir lider seçmesi gerektiğini savunuyor. Böylece iki lider arasındaki anlaşmazlık, savaşta kullanılacak yöntemlerin ötesinde Ukrayna’nın siyasi yönetimine ilişkin açıklamaları da kapsıyor.

Enerji anlaşmazlığı ve karşılıklılık koşulu

Zelenski’nin itiraz ettiği diğer konu, Trump’a atfedilen, Rusya’dan dizel alımının önünü açmak üzere yaptırımların kaldırılması planı. Ukrayna lideri bu girişimi "zayıf bir karar" diye nitelendirirken, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin açısından "bir hediye" olarak tanımlıyor.

Bu tepki, Zelenski’nin Rus rafinerilerini insansız hava araçlarıyla hedef almaya devam etme tutumuyla birlikte okunmalı. Kiev’in açıkladığı yaklaşımda, Rusya’nın saldırıları sona ermeden Ukrayna’nın kendi operasyonlarını durdurması için bir gerekçe bulunmuyor.

Enerji başlığı bu nedenle iki ayrı kararı karşı karşıya getiriyor: Rusya’yla ticarete yönelik kısıtlamaların gevşetilmesi ve Rus tesislerine yapılan saldırıların sürdürülmesi. Zelenski’nin açıklaması, gerilimi azaltacak düzenlemelerde Ukrayna’dan tek taraflı askeri taviz istenmesine karşı çıktığını gösteriyor.

Washington’ın elindeki istihbarat ve silah araçları

Eski İngiliz diplomat ve Royal United Services Institute araştırmacısı Tim Willasey-Wilsey, Zelenski’nin tepkisini anlaşılır buluyor ancak Washington’la çatışmanın sonuçlarına dikkat çekiyor. Onun değerlendirmesine göre Kiev, Trump’ın verebileceği karşılığın yaratacağı tehlikeyi olduğundan küçük görüyor olabilir.

Tartışılan araçlardan biri, ABD’nin Ukrayna’yla yürüttüğü istihbarat paylaşımı. Eski Avrupa Birliği dış politika yetkililerine danışmanlık yapan Nathalie Tocci, Washington’ın bu desteği askıya almasının Ukrayna açısından ağır sonuçlar doğurabileceğini değerlendiriyor; böyle bir kesintinin gerçekleştiğine dair bir açıklama ise aktarılmıyor.

Tocci, buna karşılık Trump’ın Kiev’i bir uzlaşmaya mecbur bırakma kapasitesini daha sınırlı görüyor. Amerikan yardımının büyük kısmının zaten geri çekildiği yönündeki değerlendirmesinden hareketle, Washington’ın hem Ukrayna hem de Avrupa üzerindeki baskı imkanının azaldığını savunuyor.

Silah tedariki konusunda da Tocci, ABD’nin satışları bütünüyle sonlandırmasını olası bulmuyor. Bu görüş, Washington’ın bütün destek kanallarını aynı anda kapatacağı varsayımından ayrılıyor; istihbaratın kesilmesi ile silah satışlarının durması, ayrı kararlar olarak ele alınıyor.

Bu değerlendirmeler birlikte okunduğunda, ABD’nin baskı kapasitesinin azaldığı görüşü, kalan destek araçlarının önemini yitirdiği anlamına gelmiyor. İstihbarat paylaşımı durursa Ukrayna’nın askeri kabiliyetleri zarar görebilir; silah akışı da aksarsa Avrupa’nın Kiev’in tedarik ihtiyacını karşılama yükü artabilir.

Ukrayna muhalefeti lider değişimine karşı

Zelenski’nin siyasi rakibi Petro Poroşenko, Trump’ın Ukrayna’da lider değişikliği çağrısına karşı çıkıyor. Poroşenko, "Yeni bir lidere ihtiyacı olan biri varsa o da Rusya’dır" diyerek tartışmayı Kiev’deki yönetimden Moskova’nın tutumuna yöneltiyor.

Poroşenko’ya göre diplomatik adımların ölçüsü, önkoşul içermeyen kapsamlı bir ateşkesi yakınlaştırıp yakınlaştırmadıkları olmalı. Muhalif milletvekili Mykola Knyazhitskiy ise Trump’la yaşanan çatışmaların Zelenski’ye hem ülkesinde hem de Avrupalı müttefikler arasında destek kazandırdığını savunuyor; bu, milletvekilinin siyasi değerlendirmesi.

Eski başbakan yardımcısı ve muhalif milletvekili Ivanna Klympush-Tsintsadze, Putin’in savaşı bitirmeye ya da ateşkese yanaşmaya hazır olmadığını ileri sürüyor. Rusya’yla görüşüldüğü iddia edilen diğer düzenlemelerin de Ukrayna’nın bağımsızlığına zarar vereceğini savunuyor; bu düzenlemelerin içeriği kesinleşmiş bir anlaşma olarak sunulmuyor.

Taraflar karşılıklı saldırı sınırlamalarında uzlaşırsa, Zelenski’nin açıkladığı koşul bakımından gerilimi azaltacak bir zemin oluşabilir. Anlaşmazlık ABD desteğine ilişkin kısıtlamalara dönüşürse, Kiev’in askeri ihtiyaçları ve Avrupa’nın bunları karşılama kapasitesi üzerindeki baskı artabilir; belirleyici ayrım, siyasi açıklamaların somut kararlara dönüşüp dönüşmemesi olacak.