Barış için tarihi adım: Rusya ve Ukrayna silahları susturmak için masaya oturdu

ABD'li yetkililere göre Abu Dabi görüşmeleri salı günü başlayacak; Ukrayna için güvenceler ve Avrupa'nın güvenlik düzeni ele alınacak.

Washington'ın gündemi, Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmaları durduracak bir uzlaşmanın yanında, Avrupa'daki askeri ilişkilerin yeniden düzenlenmesini de kapsıyor. Ancak Avrupalı yetkililerin aktardığı kaygılar, müzakerenin Ukrayna'ya sağlanacak koruma kadar Moskova'ya verilebilecek tavizler üzerinde de yoğunlaştığını gösteriyor.

ABD yönetimi yetkilileri, üç taraflı temasları şubattan sonraki ilk kapsamlı müzakere olarak tanımlıyor. Açıklamalarda görüşmelerin salı günü başlayacağı belirtilirken, önerilen güvenlik düzeninin ayrıntıları henüz ortaya konmuş değil.

Avrupa heyetleri güvenlik çerçevesini görüşecek

Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, İtalya ve Avrupa Birliği temsilcilerinin Abu Dabi'de Amerikalı müzakerecilerle buluşması bekleniyor. ABD tarafının açıklamasına göre bu temaslarda, Avrupa ile Rusya arasında gelecekte çatışma ihtimalini azaltacak bir düzenleme değerlendirilecek.

ABD adına müzakerelerde görev alan Jared Kushner, pazartesi günkü açıklamasında istişarelerin güçlendirilmesi, kriz anlarında iletişim kurulması ve askeri faaliyetlerin daha şeffaf hale getirilmesi üzerinde durdu. Kushner, gerilimin yükselmesini önleyecek karşılıklı adımların ülkelerin egemenliği ve karar verme bağımsızlığı korunarak geliştirilmesini istediklerini belirtti.

Görüşmelere katılacak ülkelerden birinin, adı açıklanmayan güvenlik yetkilisine göre Washington'ın tasarısı hâlâ belirsiz. Yetkili, Avrupa tarafının ABD'nin Rusya lehine kapsamlı ödünler önermesi ihtimalini dikkate alarak hazırlık yaptığını söyledi.

ABD yönetiminden kimliği belirtilmeyen bir yetkili, NATO-Rusya Konseyi'nin yeniden çalıştırılmasının ve Rusya üzerindeki yaptırımların kaldırılmasının gündeme alınabileceğini bildirdi. Bunlar açıklanmış kararlar değil, müzakere kapsamında değerlendirilebilecek seçenekler olarak aktarılıyor.

Ukrayna güvencesinin kapsamı henüz belirsiz

Amerikalı yetkililer, hem Ukrayna hem de Rusya için NATO'nun 5'inci maddesini örnek alan güvenlik taahhütlerini görüştüklerini söylüyor. Bu yaklaşımın hangi saldırılarda devreye gireceği, kimler tarafından uygulanacağı ve ne tür destek sağlayacağı konusunda ayrıntı verilmiş değil.

Yetkililerden biri, Ukrayna'ya sunulabilecek taahhüdün ABD Başkanı Trump ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski arasında ele alınması gerektiğini belirtti. Aynı yetkili, Trump'ın böyle bir adımı seçmesi halinde mali kaynak ve askeri yardım bakımından büyük bir yükümlülük doğacağını söyledi.

Rusya'nın Ukrayna için NATO üyeliğini ve bu ülkeye Batılı askerlerin yerleştirilmesini reddeden tutumu, önerinin karşısındaki temel anlaşmazlıklardan biri. Üyelik dışında tasarlanacak bir güvencenin tarafların taleplerini nasıl uzlaştıracağı ise açıklanmadı.

Bu nedenle güvenceyi NATO'nun kolektif savunma düzenine benzetmek, tek başına uygulamanın nasıl işleyeceğini göstermiyor. Taahhüdün siyasi bir açıklama mı yoksa kaynak ve askeri destek içeren somut bir mekanizma mı olacağı, açıklanan çerçevede yanıtsız kalıyor.

Kallas mevcut anlaşmaların uygulanmasını istiyor

Avrupa Birliği'nin dış politika sorumlusu Kaja Kallas, pazartesi günü G7 dışişleri bakanlarının buluşmasında yeni bir düzen kurulması fikrine karşı mevcut uluslararası yükümlülükleri öne çıkardı. Rusya'nın egemenlik ve toprak bütünlüğüne ilişkin taahhütlerini hatırlatan Kallas, "Sorun, Rusya'nın bu anlaşmalara uymaması" dedi.

Bu itiraz, Washington ile Avrupa tarafının sorunu farklı tanımladığını ortaya koyuyor: ABD yetkilileri yeni bir çerçeve ararken Kallas mevcut anlaşmaların uygulanmasını vurguluyor. Trump ise nihai uzlaşmanın Ukrayna açısından toprak kaybı içerebileceğini daha önce dile getirmişti.

Eğer görüşmeler somut güvenlik yükümlülükleri üretirse, Ukrayna'ya sağlanacak desteğin finansmanı ve uygulama koşulları müzakerenin merkezine yerleşebilir. Buna karşılık Rusya'nın NATO'nun bölgedeki varlığını sınırlama talepleri öne çıkarsa, Avrupalı yetkililerin dile getirdiği taviz kaygıları anlaşma arayışını zorlaştırabilir.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, pazartesi günkü değerlendirmesinde güvenlik çerçevesi konusunda ilerleme sağlandığını savundu, ancak önce çatışmanın aşılması gerektiğini belirtti. Abu Dabi temaslarında açıklığa kavuşması gereken başlıca noktalar, önerinin kapsamı, Avrupa'nın karar sürecindeki rolü ve güvenlik taahhütlerinin uygulanma koşulları olacak.