Atina’dan Türkiye’nin Doğu Akdeniz politikasına yanıt geldi

GSI projesinde Atina izin yetkisinin kendisinde olduğunu savunurken Ankara, araştırma sahasının kıta sahanlığıyla örtüştüğünü belirtiyor.

Uyuşmazlık, elektrik kablosu için yapılacak deniz tabanı incelemelerinin hangi ülkenin onayıyla yürütülebileceğinde yoğunlaşıyor. Yunan diplomatik kaynaklar Türkiye'den izin alınması gerektiği görüşünü reddederken Ankara, kendisine ait olduğunu belirttiği alanlardaki çalışmaların onayına tabi olduğunu savunuyor.

Denizdeki araştırma için karşılıklı duyurular

Gerilimin son aşaması, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi tarafından yayımlanan NAVTEX duyurularını Türkiye'nin karşı duyurusunun izlemesiyle ortaya çıktı. İlk duyurular, Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo'nun kablo projesine yönelik incelemelerini yeniden yürütmesini öngörüyordu.

Ankara'nın itirazı, araştırma için belirlenen alanın tamamına değil, kendi kıta sahanlığında bulunduğunu savunduğu kesimlerine ilişkin. Türkiye, bu alanlarda bilimsel inceleme yapılmasının ve kablo yerleştirilmesinin önceden onay ve koordinasyon gerektirdiğini belirtiyor.

Atina'nın yaklaşımı ise izin konusunda başka bir ülkenin onayına gerek olmadığı yönünde. Cumartesi günü açıklama yapan Yunan diplomatik kaynaklar, yetkinin Yunanistan'da bulunduğunu ileri sürdü; Türkiye'nin meseleyi "iç politika" çerçevesinde değerlendirmesinin Atina açısından önem taşımadığını söyledi.

Bu açıklama Yunanistan'ın tutumunu ortaya koyuyor; ancak tarafların yetki iddialarını uzlaştıran bir karar veya mutabakat açıklanmış değil. Araştırma sahasının hangi kesimlerinin tartışmalı olduğu ve bu kesimlerin planlanan gemi rotasıyla nasıl örtüştüğü de mevcut bilgilerde ayrıntılandırılmıyor.

Girit bağlantısı daha geniş ağın başlangıcı

Great Sea Interconnector (GSI), Yunanistan ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasında denizden elektrik aktarımı sağlayacak bir bağlantı olarak tasarlanıyor. Yaklaşık 1.200 kilometre uzunluk öngörülen projenin başlangıç ayağı, Girit'ten Güney Kıbrıs'a uzanacak iletim hattı.

Planın daha sonraki bölümünde bağlantının İsrail'e ulaşması hedefleniyor. Böylece başlangıçtaki iki elektrik sistemi arasındaki bağlantının ötesinde, İsrail'den Avrupa'ya uzanan bir elektrik ticareti imkanı oluşturulması amaçlanıyor.

Güney Kıbrıs'ın Avrupa'daki elektrik ağına dahil edilmesi, tedarikin daha güvenli hale gelmesi ve enerji giderlerinin azalması da projenin belirtilen hedefleri arasında. Bunlar tamamlanmış sonuçlar değil; bağlantının kurulmasına ve işletilmesine bağlı amaçlar olarak sunuluyor.

Mevcut anlaşmazlık ise bu uzun vadeli hedeflerden önce, güzergah üzerindeki hazırlık çalışmalarına odaklanıyor. Deniz tabanının incelenmesi ile elektrik aktarımının başlaması ayrı aşamalar; geminin araştırmaya çıkması, hattın tamamlandığı veya enerji ticaretinin başladığı anlamına gelmeyecek.

Abeille Marengo için hareket beklentisi

Abeille Marengo'nun Girit'teki Kandiye Limanı'ndan pazartesi günü ayrılarak araştırma faaliyetlerine dönmesi bekleniyor. Ancak bu beklentinin hangi takvim tarihine karşılık geldiği belirtilmiyor; geminin hareket ettiğine ya da incelemelere başladığına ilişkin teyit de bulunmuyor.

Geminin planlandığı şekilde ayrılması halinde, ilk somut gelişme araştırmaların yeniden yürütülmesi olacak. Buna karşılık izin anlaşmazlığı faaliyetleri geciktirirse, projenin hazırlık takvimi bakımından yeni bir belirsizlik doğabilir; mevcut bilgiler böyle bir gecikmenin gerçekleştiğini göstermiyor.

Tarafların açıklamaları, araştırma izni üzerindeki görüş ayrılığını gösterse de sahada bir müdahale yaşandığını ortaya koymuyor. Bu nedenle diplomatik itirazları, çalışmaların fiilen durdurulduğu veya projenin iptal edildiği şeklinde yorumlamak için yeterli bilgi bulunmuyor.

Bundan sonraki somut göstergeler, geminin hareketinin doğrulanması, incelemelerin yürütüleceği alanların açıklığa kavuşması ve Ankara ile Atina'nın yeni duyuruları olacak. Bağlantının hedeflenen enerji faydaları açısından ise araştırma aşamasının ötesindeki uygulama takvimi ve işletmeye geçiş koşulları belirsizliğini koruyor.