Almanya-Fransa uzlaşısı Türkiye otomotivinde AB riskini artırıyor

Almanya ve Fransa, Avrupa’da üretilen araçlara kamu alımları ve belirli desteklerde öncelik verilmesini öngören “Made in Europe” çerçevesinde uzlaştı. Henüz yasalaşmayan düzenleme, Türkiye’nin AB’ye yönelik otomotiv ihracatı ve yeni model yatırımları açısından rekabet koşullarını değiştirebilecek bir başlık haline geldi. Kaynak metne göre Türkiye, AB ile Gümrük Birliği ilişkisine rağmen önerilen genişletilmiş Avrupa üretimi tanımının dışında kalıyor.

Çerçeve, AB ülkelerinin yanı sıra belirli koşulları karşılayan İngiltere, Norveç, İzlanda ve İsviçre gibi ülkelerin Avrupa üretimi kapsamında değerlendirilebilmesine kapı açıyor. Türkiye için benzer bir istisna öngörülmemesi, Avrupa tedarik zincirlerine entegre çalışan üreticiler ve parça tedarikçileri açısından yeni bir maliyet ve yatırım tartışması yaratıyor. Düzenlemenin son hali, AB içinde yürütülecek müzakerelerle netleşecek.

Yüzde 70 menşe koşulu

Avrupa Komisyonunun Sanayi Hızlandırma Yasası teklifinde öne çıkan kriterlerden biri, otomobillerde batarya dışındaki bileşen değerinin en az yüzde 70’inin Avrupa menşeli olması. Kaynak metne göre araçların Avrupa’da monte edilmesi de destek kapsamına girişte aranan koşullar arasında yer alıyor. Bu yapı, kamu kaynaklarıyla desteklenen talebin Avrupa içi üretim ve tedarik zincirlerine yönlendirilmesini amaçlıyor.

Düzenleme, Türkiye’den AB’ye araç veya parça ihracatına dönük genel bir ithalat yasağı anlamına gelmiyor. Kapsamın kamu alımları ve belirli destek programlarıyla sınırlı olması, etkinin doğrudan toplam ihracattan çok teşvikli talep, filo alımları ve yeni model tahsisleri üzerinden okunmasını gerektiriyor. Bu nedenle asıl açık soru, Türkiye’de üretilen araçların gelecekte hangi kamu destekli programlarda rekabet edebileceği.

Türkiye otomotiv sanayisi, Avrupa pazarına dönük üretim ve tedarik bağlantıları nedeniyle düzenlemeden etkilenebilecek ülkeler arasında yer alıyor. Kaynak metinde Ford Otosan, Oyak Renault, Toyota ve Hyundai’nin Türkiye’de Avrupa pazarına yönelik otomobil ve ticari araç üretimi yaptığı belirtiliyor. Aynı metin, Türkiye’nin Avrupalı üreticiler için parça ve komponent tedarik merkezi konumunda bulunduğunu aktarıyor.

AB ihracat payı yüzde 72,5 Kaynak metne göre Türkiye otomotiv sektörü 2025 yılında yaklaşık 41,5 milyar dolarlık ihracat yaptı; bunun 30,1 milyar doları AB ülkelerine yöneldi. Bu tutar, AB’nin Türkiye’nin toplam otomotiv ihracatındaki payını yüzde 72,5 seviyesine taşıdı. Sektörün AB talebine bu ölçüde bağlı olması, düzenleme kamu alımlarıyla sınırlı kalsa bile yatırım kararları açısından başlığı önemli kılıyor.

Türkiye açısından risk, mevcut ihracat akışının hemen kesilmesinden çok gelecekteki kapasite ve model kararlarında ortaya çıkabilir. Eğer nihai düzenleme Türkiye’deki üretimi Avrupa menşeli saymazsa, AB desteklerinden yararlanmak isteyen üreticiler bazı modelleri Avrupa içindeki tesislere kaydırmayı değerlendirebilir. Böyle bir senaryo, Türkiye’de yan sanayi siparişleri, kapasite kullanım oranları ve yeni yatırım dosyaları üzerinde baskı oluşturabilir.

Şirket düzeyinde etki, her üreticinin ürün gamına, ihracat pazarlarına, yerlilik yapısına ve ana ortağının Avrupa stratejisine göre değişir. Kaynak metin, düzenlemenin şirketlere özel finansal etkisine ilişkin kâr, ciro veya yatırım tutarı paylaşmıyor. Bu nedenle şirket bazında kesin bir gelir etkisi yazmak için ek finansal veri ve şirket açıklaması gerekir.

Yatırım kararlarında menşe hesabı

Sektör açısından ikinci halka, batarya dışı bileşenlerde menşe hesabının yan sanayi siparişlerine nasıl yansıyacağıdır. AB destekli alımlarda yüzde 70 Avrupa menşei şartı uygulanırsa, üreticiler tedarikçi seçiminde destek uygunluğunu maliyet ve kaliteyle birlikte değerlendirebilir. Bu durum, Türkiye’deki tedarikçilerin Avrupa’daki müşterilerle sözleşme yenileme süreçlerinde menşe belgelemesini daha görünür hale getirebilir.

Makro düzeyde etki, otomotivin ihracat gelirleri ve sanayi üretimi içindeki ağırlığı üzerinden izlenir. Kaynak metinde verilen 30,1 milyar dolarlık AB ihracatı, Türkiye’nin döviz kazandırıcı sanayi kalemleri içinde otomotivin yerini gösteriyor. Düzenleme mevcut ticareti yasaklamadığı için kısa vadeli etki sınırlı kalabilir; ancak yatırım iştahı zayıflarsa orta vadede ihracat kompozisyonu ve istihdam üzerinde baskı oluşabilir.

Diplomatik temasların amacı, Türkiye’nin Gümrük Birliği ve tedarik zinciri entegrasyonu gerekçesiyle çerçeveye dahil edilmesini sağlamak olacak. Eğer AB müzakerelerinde Türkiye için istisna veya eşdeğerlik yolu açılırsa, şirketler mevcut üretim ağlarını koruyarak destekli talebe erişimi sürdürebilir. Eğer dışarıda kalma kalıcı hale gelirse, Türkiye otomotiv sanayisi için izlenecek başlıklar yeni model tahsisleri, yan sanayi siparişleri ve AB kamu destek programlarına erişim olacak.