ABD ve İran arasında karşılıklı saldırılar yeniden yoğunlaştı: Dün gece neler oldu?

İran ve ABD, 1 Eylül gecesi Hürmüz çevresi ve dört ülkedeki üsleri hedef alarak altı aylık savaşta tırmanma riskini büyüttü.

Hürmüz hattı yeniden vuruldu

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, 1 Eylül operasyonunda Devrim Muhafızları’na ait hava savunma noktaları, radar sistemleri, deniz unsurları, mayın döşeme kapasitesi ve iletişim tesislerinin vurulduğunu açıkladı. Komutanlık, saldırıların Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemilere ve bölgedeki Amerikan askerlerine yönelik son girişimlerin ardından düzenlendiğini bildirdi.

İran medyası, Keşm Adası, Bender Abbas, Sirik, Çabahar ve Kunarek çevresinde patlamalar meydana geldiğini aktardı. İranlı yetkililere göre Sirik yakınında bir düğün alanına isabet eden saldırıda aralarında bir çocuğun da bulunduğu 5 kişi öldü, onlarca kişi yaralandı.

Huzistan eyaletinde de farklı noktaların hedef alındığı ve can kayıpları yaşandığı bildirildi. ABD tarafı, vurulan hedeflerin İran’ın deniz geçişlerini tehdit etme kapasitesiyle bağlantılı olduğunu savundu.

Dört ülkede ABD üsleri

ABD saldırılarının ardından Devrim Muhafızları, Washington’a karşılık verileceğini duyurdu. Kısa süre sonra İran, Ürdün, Bahreyn, Kuveyt ve Irak’taki Amerikan askeri varlığına füze ve insansız hava araçları gönderdiğini açıkladı.

Ürdün yönetimi, ülke hava sahasına giren 13 balistik füzenin 10’unun etkisiz hale getirildiğini bildirdi. Kızıldeniz kıyısındaki Akabe çevresinde de saldırı alarmı verildi.

İran, Akabe yakınındaki ABD unsurlarına yönelik saldırıda Amerikan askerlerinin öldüğünü ileri sürdü; ABD’li yetkililer can kaybı iddiasını reddetti. Bahreyn insansız hava aracı saldırılarının hedefleri arasında yer aldı, Kuveyt ordusu ise hava savunma sistemlerinin ülkeye yönelen dronlara karşı devreye girdiğini açıkladı.

Devrim Muhafızları ayrıca Irak’ın Erbil kentindeki Amerikan askeri tesislerinin füze ve dronlarla hedef alındığını duyurdu. Bu tablo, temmuzdan bu yana daha çok abluka, yaptırım ve deniz baskısı üzerinden ilerleyen çatışmanın yeniden doğrudan askeri hatta kaydığını gösterdi.

Trump daha ağır saldırı uyardı

ABD Başkanı Trump, saldırıları İran’ın Hürmüz Boğazı’na yeniden mayın döşemeye çalışması ve Ürdün’deki bir Amerikan üssüne füze saldırısı düzenlemesiyle gerekçelendirdi. Trump, İran karşılık verirse daha ağır saldırıların gündeme geleceğini söyledi ve Washington’ın elindeki en büyük askeri seçeneğin henüz kullanılmadığını savundu.

Trump, bir televizyon mülakatında İran yönetiminin anlaşma için gerekli adımları atmadığını ve Tahran’a daha önce birçok fırsat verildiğini söyledi. Bu açıklama, askeri tırmanmanın diplomatik temaslardan çok caydırıcılık ve baskı araçlarıyla yönetildiği bir döneme işaret ediyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Washington’ın İran’a yönelik yeni banka yaptırımlarını bu hafta açıklayabileceğini belirtti. Bessent’e göre Devrim Muhafızları ile çalışan şirketler ve finans kuruluşları da hedef alınabilir.

Petrol fiyatı 94,65 dolar

Enerji piyasaları saldırıların ardından Hürmüz riskini yeniden fiyatladı. Brent petrolün varil fiyatı salı günü 4 doların üzerinde artarak 94,65 dolara yükseldi.

Hürmüz Boğazı, savaş öncesinde küresel petrol sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği hat olarak öne çıkıyordu. Pazartesi günü Suudi Arabistan’dan petrol taşıyan iki süper tankerin boğazdan çıkışları sırasında dakikalar arayla kimliği belirlenemeyen mühimmatlarla vurulması, bu hattaki sigorta ve güvenlik maliyetlerini yeniden gündeme taşıdı.

Eğer taraflar saldırıları deniz altyapısı ve üslerle sınırlarsa, küresel etki daha çok petrol primi, navlun ve sigorta maliyetleri üzerinden hissedilir. Bu durumda Washington askeri caydırıcılığı, Tahran ise misilleme kapasitesini göstermiş olur; tanker işletmecileri daha uzun rota, konvoy ya da bekleme kararlarıyla karşılaşır.

Eğer mayınlama girişimleri veya tankerlere saldırılar artarsa, enerji fiyatlarındaki baskı daha geniş enflasyon kanallarına taşınabilir. ABD yönetimi yaptırım ve hava saldırılarını birlikte kullanırken, rafineriler ve deniz taşımacılığı şirketleri tedarik gecikmesi ve güvenlik maliyetiyle karşı karşıya kalır.

Eğer ekonomik baskı kanalı öne çıkarsa, yeni banka yaptırımları İran’ın finans erişimini daraltmayı hedeflerken çatışmanın askeri temposu sınırlanabilir. Ana açık konu, Hürmüz çevresindeki ticari gemi trafiğinin yeniden normalleşip normalleşmeyeceği ve dört ülkedeki ABD üslerine yönelik yeni saldırıların sürüp sürmeyeceği.