ABD Başkanı Trump İran konusunda kararsız

ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik yeni saldırılar konusunda yakında karar vereceğini söyledi; henüz nihai kararını açıklamadı.

Washington'daki değerlendirmeyle eş zamanlı olarak Katar'ın yürüttüğü arabuluculukta, ekonomik kısıtlamalar ile nükleer denetimleri birbirine bağlayan bir taslak görüşülüyor. Ancak İran tarafının müzakereler için açıkladığı önkoşullar, bu adımların hangi sırayla uygulanacağı konusunda çözülmemiş bir ayrılığa işaret ediyor.

Trump, perşembe günü Oval Ofis'teki açıklamasında, “Şimdi bir karar vereceğiz” dedi. Aktarılan seçenekler arasında askeri harekâtı yeniden genişletmek, ekonomik baskıyı sürdürmek veya Tahran'a tavizler verilecek bir uzlaşmaya gitmek bulunuyor.

Kimlikleri belirtilmeyen iki Amerikalı yetkilinin anlatımına göre İran dosyası, ara seçimlerin ardından ilk defa perşembe günkü düzenli istihbarat sunumunda görüşüldü. Toplantıya Trump ile güvenlik ekibinin üst düzey üyeleri katıldı; görüşmeden çıkmış bir operasyon emri aktarılmadı.

Katar taslağında karşılıklı adımlar

Kimliği açıklanmayan bölgesel kaynakların anlattığı öneri, karşılıklı adımların iki güne yayılmasını öngörüyor. Katar'dan arabulucular, daha geniş bir uzlaşmanın önünü açmayı amaçlayan metni hem Tahran hem de Beyaz Saray ile görüşüyor.

Bu kaynaklara göre başlangıç aşamasında Washington denizdeki ablukayı sona erdirecek ve bloke edilmiş İran varlıklarının bir kısmını kullanıma açacak. Tahran ise saldırıya uğramış nükleer tesislerde inceleme yapılması için Uluslararası Atom Enerjisi Ajansına (UAEA) resmi davette bulunacak.

Denetim davetinin dayanağı olarak, önceki yıl Kahire'de sağlandığı belirtilen mutabakat gösteriliyor. Taslaktaki sonraki aşama, Hürmüz Boğazı'nın açılmasını ve ardından yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun ele alınacağı görüşmelere dönülmesini içeriyor.

Bu takvim kabul edilmiş bir anlaşma değil, bölgesel kaynakların aktardığı müzakere önerisi niteliğinde. Serbest bırakılabilecek varlıkların tutarı, denetimlerin kapsamı ve tarafların uygulamayı nasıl doğrulayacağı açıklanmıyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de aynı gün bölgedeki arabulucularla telefon temasları yürüttü. Görüştüğü taraflar Katar'ın yanı sıra Türkiye, Umman, Mısır, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden temsilcileri kapsıyordu.

Tahran'ın şartları Moskova'ya taşındı

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, perşembe günü Kremlin'de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştü. Buluşma, ikilinin birkaç gün önce gerçekleştirdiği telefon temasını ve Putin'in arabuluculuk önerilerini izledi.

Rızai, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'in mesajını Putin'e götürdüğünü açıkladı. Rus liderin çatışmanın bitirilmesine katkı sunmaya hazır olduğunu söylediğini de aktardı; bu anlatım Rızai'nin açıklamasına dayanıyor.

Rızai, görüşme sonrasında şunları söyledi: “Sayın Putin'e diplomasi konusunda Amerikalılara yedi şart sunduğumuzu ve Amerikalılar bu yedi şartımızı yerine getirene kadar ne Hürmüz Boğazı'nın açılacağını ne de herhangi bir müzakerenin yapılacağını söyledik”. Şartların içeriği aktarılmadığından, Katar taslağıyla ne ölçüde örtüştükleri belirsizliğini koruyor.

Askeri hazırlık ile emir ayrılıyor

Kimliği açıklanmayan bir Amerikalı yetkili, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) geniş kapsamlı operasyonlara dönülmesi olasılığı için hazırlıklarını tamamlamakta olduğunu belirtti. Aynı yetkiliye göre komutanlığa Washington'dan yeni talimat gelmedi; hazırlık, saldırı kararıyla aynı anlama gelmiyor.

Başka bir Amerikalı yetkilinin aktardığı takvime göre USS Theodore Roosevelt ve beraberindeki gemiler, cuma gününden başlayarak Singapur'da birkaç günlük liman ziyareti yapacak. Grubun CENTCOM bölgesine ulaşması kasım ortasından önce beklenmiyor; olası gelişi bölgedeki Amerikan uçak gemisi grubu sayısını üçe çıkarabilecek bir gelişme olarak aktarılıyor.

Katar'ın önerisi kabul edilirse, ablukanın kaldırılması ve denetim daveti daha kapsamlı nükleer pazarlığın başlangıç adımları olabilir. İran'ın açıkladığı önkoşullar karşılanmazsa, Rızai'nin beyanına göre hem boğazın açılması hem de müzakerelere dönüş bekleyecek; askeri seçeneğin uygulanması ise henüz açıklanmamış bir Washington kararına bağlı.