Van Gogh’un başyapıtının tarihi yeni bir keşifle tartışmaya açıldı

Güney Koreli araştırmacılar, Yıldızlı Gece için haziran yerine 22 Temmuz 1,9 bin çevresini önererek eserin tarihlendirmesini sorguluyor.

Elijah Jeong-hyun Kim öncülüğündeki ekip, Vincent van Gogh’un resmettiği gökyüzünde Koç yerine Boğa takımyıldızını gördüğünü savunuyor. Scientific Reports dergisinde yayımlanan çalışma, tablonun kabul edilen haziran tarihinden yaklaşık bir ay sonraki göksel koşullarla örtüştüğü iddiasına dayanıyor. Ancak çalışmaya katılmayan fizikçi Jose Luis Aragon, önerilen tarihin henüz kesin bir yanıt olarak görülmemesi gerektiğini belirtiyor.

Hilal, haziran tarihini sorgulatıyor

Araştırmanın merkezinde, tablodaki hilalle geleneksel tarihlendirme arasındaki uyumsuzluk bulunuyor. Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi’nden Jose Luis Aragon’a göre, haziran ortasındaki Ay’ın ressamın betimlediği ince hilale benzememesi açıklanması gereken bir sorun. Yeni çalışma, bu farklılığı başka bir gözlem tarihi üzerinden çözmeye çalışıyor.

Seul’de faaliyet gösteren bir teleskop üreticisinin CEO’su olan Kim ve çalışma arkadaşları, astronomik karşılaştırmaları sanatçı üzerine araştırmalarla birleştirdi. Ekip, Fransa’daki Saint-Rémy-de-Provence için geçmiş gökyüzü koşullarını inceleyerek, tabloda görülen unsurlarla şafaktan önceki göksel görünüm arasında bir eşleşme aradı.

Araştırmacıların hesabına göre, 22 Temmuz 1,9 bin dolaylarında Ay’ın görünümü resimdeki biçime uyuyordu. Aynı dönemde, Boğa takımyıldızında bulunan Hyades kümesi doğu yönünde Venüs ile yükseliyordu. Ekibin önerisi böylece yalnızca Ay’ın evresine değil, yıldızlar ve gezegenin birlikte oluşturduğu düzene dayanıyor.

Çalışmadaki meteorolojik inceleme de sanatçının bu ayrıntıları seçmesine elverişli bir açıklığa işaret ediyor. Bu, ekibin geçmiş hava koşullarına ilişkin değerlendirmesi; Van Gogh’un o sabah hangi unsurları gördüğünü doğrudan belgeleyen bir gözlem kaydı değil. Gökyüzünün görünür olması ile ressamın onu resme aktarması ayrı meseleler olarak kalıyor.

Atölye, tek gece yorumunu sınırlıyor

Sanat tarihçilerinin yerleşik tarihlendirmesi, eseri Van Gogh’un Saint-Rémy-de-Provence’taki psikiyatri kurumuna kabulünden kısa bir süre sonraya, Haziran 1,9 bin’a yerleştiriyor. Yeni araştırma ise aynı kasabanın üzerindeki gökyüzünü farklı bir zamanla eşleştiriyor. Tartışmanın odağında, resmin göksel ayrıntılarının bu kronolojiyi değiştirmeye yeterli olup olmadığı bulunuyor.

Yıldızlı Gece, köyün üzerinde uzanan kıvrımlı mavi gökyüzünü, yıldızları, hilali ve kompozisyonun bir kenarındaki servileri bir araya getiriyor. Araştırmacılar, bu göksel öğelerin yalnızca sanatçının hayal gücüne bağlanamayabileceğini, gerçek gözlemlerle açıklanabilecek bir düzen taşıdığını öne sürüyor. Bu yorum, tablonun bütün ayrıntılarının aynı anda gözlendiği anlamına gelmiyor.

Van Gogh eseri penceresinin önünde gökyüzünü doğrudan kopyalayarak tamamlamadı; kurum içindeki atölyede, çizimlerinden ve belleğinden yararlandı. Dolayısıyla gökyüzüyle kurulabilecek bir eşleşme, gözlem anı ile çalışma sürecini kendiliğinden aynı tarihe yerleştirmiyor. Ressamın kullandığı malzemenin birden fazla geceden gelmiş olması da değerlendirilmesi gereken bir olasılık.

Aragon, temmuzu hipotez olarak görüyor

Daha önce Yıldızlı Gece üzerine çalışan Aragon, yeni araştırmanın yürütülmesine katılmadı. Yöntemi disiplinlerarası ve özenli bulmakla birlikte, temmuz önerisine ihtiyatla yaklaşıyor. Ona göre tablodaki gökyüzü, araştırmacıların da kabul ettiği üzere, farklı gecelerde edinilen izlenimleri birleştirmiş olabilir.

Ekip, kullandığı yöntemi başka resimlerde betimlenen gece gökyüzlerine de uygulayarak sınadığını bildiriyor. Aragon’un olumlu yöntem değerlendirmesi, temmuz tarihini doğruladığı anlamına gelmiyor. Kim’in önerdiği gün konusunda dile getirdiği güven ile bağımsız fizikçinin ihtiyatlı yaklaşımı arasındaki ayrım, bulgunun nasıl okunması gerektiği açısından önem taşıyor.

Temmuz eşleşmesi geçerli kabul edilirse, eserin yerleşik tarihlendirmesi yeniden değerlendirilebilir. Buna karşılık, resim birkaç gecenin birleşimiyse tek bir göksel düzen kesin bir takvim sunmayabilir. Çözülmesi gereken temel mesele, ekibin belirlediği görünümün Van Gogh’un gözlemine mi, tablonun tamamlanmasına mı, yoksa kompozisyonun yalnızca bir bölümüne mi karşılık geldiği.