Güney Afrika’da belgesiz öğrenciler mezuniyet sınavı engeline takıldı

Daily Maverick'in 30 Ekim tarihli haberine göre, yaklaşık 1 milyon adayın girdiği Güney Afrika 2026 Ulusal Kıdemli Sertifika sınavlarına belgesiz öğrenciler de katılıyor; şiddet ve belge sorunları ise bazı öğrencileri olumsuz etkiliyor.

12. sınıf öğrencileri için risk çok yakın: Habere göre Zimbabwe Exemption Permit Coordinating Committee listesinde sınavları kaçırmaktan korkan 99 öğrencinin adı yer alırken Temel Eğitim Bakanlığı (Department of Basic Education) bunlardan 76'sının kayıtlı olduğunu doğruladı.

Daily Maverick, komitenin listeyi temmuz ayında Zimbabve büyükelçiliğine ve Temel Eğitim Bakanlığına gönderdiğini bildirdi. Bakanlık, EdDesk'e verdiği yanıtta kayıtlı 76 adayın tamamının “kayıtlı oldukları ve Okul Temelli Değerlendirmelerini tamamladıkları merkezlerde NSC sınavlarına gireceğini” belirtti.

Daily Maverick, Western Cape'in Overberg bölgesindeki Masakhane'de bir grubun kapı kapı dolaşıp göçmen aramasının ardından 1 Haziran'da ailesinden ayrılan Malavili öğrenci Blessing Kachere'nin durumunu aktardı. Okulu yaklaşık 50 kilometre uzaktaydı ve ailesi daha sonra Overstrand Municipality tarafından Malavi vatandaşlarını ülkelerine geri göndermek amacıyla düzenlenen otobüslerle Güney Afrika'dan ayrıldı.

Haberde, Kachere'nin babası Wisdom Kachere'nin WhatsApp üzerinden Daily Maverick'e yaptığı açıklamada, Malavi Büyükelçiliğinin oğlu sınavlara girmek için okula dönmediği sürece yardım edemeyeceğini söylediği aktarıldı. Ailenin geri dönüş yolculuğunu karşılayacak gücü yok ve haberde Blessing'in devamsızlık nedeniyle kaydının silinmiş göründüğü belirtildi.

Resmi belgeler yasal hakla kesişiyor

Diğer öğrenciler de belge arayışı sırasında ders kaybettiklerini anlattı. Cape Town'daki bir okulda 12. sınıf öğrencisi olan Mufaro Marufu, anne ve babası kendisi çok küçükken Güney Afrika'ya taşındığı ve ülkeden hiç ayrılmadığı için evrak işlerinin “ciddi anlamda büyük bir mesele” haline geldiğini söyledi.

Daily Maverick'e göre Marufu, “Şimdi aniden hiç gitmediğim Zimbabve'ye dönmem gerekiyor; babam bir Uber sürücüsü olduğu ve işten izin alamadığı için de tek başıma gitmek zorundayım” dedi. Haberde, işlem gecikmeleri nedeniyle bir okul döneminin büyük kısmını kaçırdığı, ancak daha sonra babasının ve bir coğrafya öğretmeninin desteğiyle arayı kapattığı belirtildi.

Güney Afrika'daki devlet okulları kabul yönetmelikleri uyarınca belge talep edebiliyor, ancak SECTION27'den Zeenat Sujee, Daily Maverick'e yaptığı açıklamada asıl sorunun 12. sınıf öğrencilerine bu belgeler olmadan da kayıt yaptırıp mezuniyet sınavlarına girebileceklerinin söylenmemesi olduğunu belirtti. Sujee, belgesiz öğrencilerin okullara kaydolmasına ve mezuniyet sınavlarına girmesine izin veren, resmi adıyla Centre for Child Law and Others v Minister of Basic Education and Others olan 2019 tarihli Phakamisa kararına işaret etti.

Daily Maverick, Temel Eğitim Bakanlığının belgesiz öğrencilerin Ulusal Kıdemli Sertifika sınavına kaydolmasının veya sınava girmesinin engellenemeyeceğini doğruladığını bildirdi. Haberde ayrıca Güney Afrika'nın eğitim kalite konseyi Umalusi'nin de lise mezuniyet sertifikası düzenlemek için kimlik belgesinin zorunlu olmadığını teyit ettiği aktarıldı.

Kontrolleri dışındaki nedenlerle sınavı kaçıran öğrenciler için Nelson Mandela University Mülteci Hakları Merkezi (Refugee Rights Centre) avukatı Liesl Fourie, en yakın polis merkezinde yazılı bir beyan (affidavit) verip bunu okul müdürüne götürmelerini tavsiye etti. Fourie, Daily Maverick'e yaptığı açıklamada, şiddet nedeniyle yerinden edilmenin Haziran 2027'deki telafi sınavlarına girmek veya 2027 Ulusal Kıdemli Sertifika sınavına yeniden kaydolmak için geçerli bir gerekçe kabul edilip edilmeyeceğinin henüz sınanması gerektiğini söyledi.

Okul sonrası engeller

Daily Maverick ayrıca belgesiz öğrencilerin liseden sonra da kısıtlamalarla karşılaştığını bildirdi. Anne ve babası Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nden mülteci olan Bellville South High School 12. sınıf öğrencisi Angela Mukana, Güney Afrika'da doğduğunu ancak doğum belgesi ya da Güney Afrika kimlik belgesi bulunmadığını söyledi.

“Annem ve babam DRC'den gelen mülteciler, ama ben Kongo'ya hiç gitmedim. Burada doğdum. Burada büyüdüm.

İngilizce, Afrikaans ve biraz da Xhosa konuşuyorum, ancak yasal olarak yok hükmündeyim çünkü doğum belgem veya Güney Afrika kimliğim yok” dedi Mukana.

Dava vekili olmak istediğini söyleyen Mukana, Güney Afrika kimlik numarası olmadan üniversiteye uluslararası öğrenci olarak başvurmak zorunda kalacağını belirtti. Mukana, 13 haneli kimlik numarası gerektiren burslara veya National Student Financial Aid Scheme fonlarına erişemediğini ve Legal Practice Council'ın geçerli bir kimlik olmadan kendisini kaydetmeyeceğini ifade etti.

Fourie, sorunun yalnızca göçmen çocuklarıyla sınırlı olmadığını söyledi. Daily Maverick'e konuşan Fourie, doğumların 30 gün içinde kaydedilmemesi durumunda Güney Afrikalı ebeveynlerden doğan çocukların da benzer sorunlarla karşılaşabildiğini ve yedi yıldan sonra yapılan başvuruların sonuçlanmasının yıllar alabildiğini belirtti.