Trump, Şi ve Putin’i buluşturacak nükleer zirve teklifi masada

ABD Başkanı Donald Trump, nükleer silahların azaltılmasını görüşmek için Şi Cinping ve Vladimir Putin ile Çin’de üçlü zirve yapmak istediğini söyledi.

Trump’ın açıklaması bir toplantı isteğini ortaya koyuyor; ancak üç ülkenin üzerinde uzlaştığı bir zirve henüz söz konusu değil. Çin’in ev sahipliğine veya katılımına ilişkin resmi onayı bulunmazken, Putin’in de öneriyi kabul ettiğine dair açık bir açıklama aktarılmıyor.

ABD Başkanı, pazartesi günü gazetecilerle konuşurken toplantı arayışını doğruladı. Ukrayna savaşını bitirme çabalarının böyle bir buluşmada gündeme gelip gelmeyeceği sorulduğunda ise önceliğini nükleer silahlar olarak tanımladı.

Trump nükleer gündemi öne çıkarıyor

ABD Başkanı Donald Trump, görüşmenin amacını şu sözlerle anlattı: "Böyle bir görüşmeyi yaparım ancak Ukrayna konusundan ziyade nükleersizleşmeyi (denükleerizasyon) konuşmak için bir araya geliriz." Bu ifade, Trump’ın üçlü toplantıyı öncelikle silahların azaltılmasına yönelik bir müzakere zemini olarak gördüğünü gösteriyor.

Açıklama, Ukrayna’nın hiçbir koşulda konuşulmayacağına ilişkin açık bir taahhüt içermiyor. Trump iki konu arasında öncelik sıralaması yapıyor; dolayısıyla sözlerini Ukrayna hakkında görüşmeyi bütünüyle reddettiği şeklinde yorumlamak, açıklamanın kapsamını aşar.

Aktarılan bilgilere göre Trump, Rusya ve Çin’i kapsayan bir nükleer silah azaltma anlaşması isteğini yaklaşık iki yıldır dile getiriyor. Bu süre, önerinin yeni bir hedef olmadığını ortaya koysa da tarafların müzakere koşullarında uzlaştığını göstermiyor.

Silah sayılarının azaltılması hedefi ile Trump’ın kullandığı nükleersizleşme ifadesinin hangi somut yükümlülüklere dönüşeceği belirsiz. Açıklamada azaltım miktarı, uygulama takvimi veya anlaşmanın nasıl denetleneceği konusunda ayrıntı yer almıyor.

Şenzen ziyareti diplomatik fırsat sunuyor

Görüşme arayışı, Trump’ın Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) liderler buluşması için Çin’e gitmesinin beklendiği dönemde gündeme geliyor. Aktarılan ziyaret planına göre buluşma, kasım ortasında Şenzen’de düzenlenecek.

Çin ziyareti gerçekleşirse liderler arasında ek temaslar için bir fırsat doğabilir. Ancak APEC programına katılmak ile ayrı bir üçlü toplantıda anlaşmak farklı diplomatik kararlar; ziyaret planı tek başına nükleer görüşmenin yapılacağını doğrulamıyor.

Diplomatik temaslara ilişkin aktarılan, resmi açıklamalarla doğrulanmayan bilgilere göre Kremlin, temmuzdan beri üçlü buluşma seçeneğini gündemde tutuyor. Aynı anlatımda Putin’in Trump’la son iki temasında bu konuyu açtığı, bunlardan birinin önceki hafta yapılan telefon görüşmesi olduğu belirtiliyor.

Bu iddia, Rusya’nın toplantı biçimine ilgi duyabileceğine işaret ediyor; fakat nükleer silah azaltma gündemini kabul ettiği anlamına gelmiyor. Bir buluşmayı önermek ile o buluşmanın amacı ve olası sonuçları üzerinde anlaşmak ayrı aşamalar.

Katılım ve müzakere kapsamı açıkta

Çin tarafının tutumu, önerinin gerçekleşmesi bakımından açık kalan başlıklardan biri. Pekin yönetiminden ne toplantıya ev sahipliği yapacağına ne de Şi Cinping’in katılacağına ilişkin resmi bir irade beyanı aktarılıyor.

Üç lider buluşma konusunda uzlaşırsa, sonraki eşik nükleer görüşmelerin kapsamının belirlenmesi olacak. Yalnızca genel bir siyasi açıklamayla sınırlı kalan toplantı ile azaltım koşullarını ele alan müzakere, silah kontrolü açısından farklı sonuçlar doğurabilir.

Katılım teyit edilmezse Trump’ın Çin ziyareti, açıklanan hedefe rağmen üçlü nükleer görüşmeye dönüşmeyebilir. Bu durumda APEC programı ile silah azaltma arayışını aynı diplomatik sürecin kesinleşmiş parçaları olarak değerlendirmek mümkün olmayacak.

Somut ilerlemeyi gösterecek unsurlar, Pekin ve Moskova’nın katılım açıklamaları, ortak bir gündem ve görüşme tarihinin belirlenmesi olacak. Şimdilik Trump’ın kamuya açıkladığı istek ile üç hükümetin birlikte kabul ettiği bir müzakere süreci arasında mesafe bulunuyor.