Avrupa’da 26 yıllık ekonomik dönüşüm: 4 ülkede fiyatlar ve maaşlar nasıl değişti?

Eurostat verileri, dört Avrupa ülkesinde 2000’e göre %59–78 fiyat artışına işaret ediyor; hayat pahalılığı gençlerin gündeminde.

Fransa, İtalya, İspanya ve Portekiz’i kapsayan karşılaştırmada ortak sorun, günlük harcamaların yükselmesi; ücretler ve konuta erişim ise ülkeden ülkeye farklılaşıyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verilerine dayanan hesaplamada İtalya’nın reel ücretleri gerilerken, diğer üç ülkede artış görülüyor.

Bu ayrım, gençlerin ekonomik koşullarını yalnızca enflasyonla açıklamanın sınırını gösteriyor. Fiyatların yükselme hızı, maaşların satın alma gücü ve ev fiyatlarının gelire oranı farklı göstergeler; aynı ülkede bunlardan biri iyileşirken diğeri kötüleşebiliyor.

Fiyat artışı İspanya’da daha yüksek

Avrupa Birliği’nin istatistik kurumu Eurostat’ın Uyumlaştırılmış Tüketici Fiyatları Endeksi üzerinden yapılan karşılaştırmada, 2000’den bu yana birikimli artış İspanya’da %78 olarak hesaplanıyor. Portekiz’de yüzde 71, İtalya’da yüzde 68 ve Fransa’da yüzde 59 olan yükseliş, dört ülkenin aynı dönemde farklı fiyat baskıları yaşadığını gösteriyor.

Karşılaştırmanın başlangıcında 100 euro tutan aynı tüketim sepeti, son ölçümde İspanya’da yaklaşık 178 euroya karşılık geliyor. Tutar Portekiz’de 171 euro, İtalya’da 168 euro ve Fransa’da 159 euro düzeyine çıkıyor; böylece yüzdelik artışların hane bütçesindeki karşılığı somutlaşıyor.

Eurostat’a atfedilen yıllık verilerde 2022, dört ülke için de karşılaştırmanın başladığı 2000’den itibaren en yüksek enflasyonun kaydedildiği yıl. O yıl fiyat artışı İtalya’da yüzde 8,7, İspanya’da yüzde 8,3, Portekiz’de yüzde 8,1 ve Fransa’da yüzde 5,9 olarak veriliyor.

Yıllık enflasyonun daha sonra yavaşlaması, tüketim sepetinin eski fiyatına döndüğü anlamına gelmiyor. Artış hızının düşmesiyle fiyat düzeyinin gerilemesi farklı durumlar; hanelerin satın alma gücü değerlendirilirken gelirlerin hangi hızda değiştiğine de bakılması gerekiyor.

İtalya’da reel ücretler geriliyor

OECD ücret serilerinin Eurostat endeksiyle enflasyondan arındırıldığı hesaplamada, İtalya’da tam zamanlı çalışanların ortalama reel ücreti 2025’te 2000 düzeyinin yaklaşık %5 altında bulunuyor. Aynı dönemde satın alma gücüne göre düzeltilmiş ücretler İspanya’da yüzde 7, Fransa’da yüzde 11, Portekiz’de yüzde yirmi yükseliyor.

Bu oranlar nominal maaş artışını değil, enflasyon hesaba katıldıktan sonra kalan değişimi anlatıyor. Dolayısıyla ücret rakamlarını tüketici fiyatlarındaki birikimli artıştan yeniden çıkarmak, enflasyonun etkisini iki kez hesaplamak olur.

İstihdamın niteliği de ücret ortalamalarının yanına ekleniyor. Madrid’de çalışan gazeteci Jaime Velazquez’in değerlendirmesine göre İspanya’daki yeni işlerin çoğu turizm ve hizmet alanlarında oluşuyor; bu işler sıklıkla mevsimlik çalışma ve düşük ücret özellikleri taşıyor.

Ücret karşılaştırması tam zamanlı çalışanların ortalamasını kapsıyor; doğrudan genç çalışanlara özgü bir gelir ölçümü sunmuyor. Bu nedenle ortalama reel ücretteki yükseliş, gençlerin tamamının aynı kazanımı elde ettiği şeklinde okunamaz.

Portekiz’de konut dengesi tersine dönüyor

OECD’nin konut fiyatı-gelir oranı, ev fiyatlarının gelire kıyasla nasıl değiştiğini izliyor. Bu oranın yükselmesi, konut fiyatlarının gelirlerden daha hızlı arttığına ve satın alma koşullarının ortalama olarak zorlaştığına işaret ediyor; doğrudan kira artışını ölçmüyor.

İspanya’da oran, 2008’deki küresel finans krizini izleyen düşüşe rağmen 2000 düzeyinden %56 yüksek. Fransa’da aynı başlangıca göre artış %39; ülkenin göstergesinde 2022 zirvesinden sonra sınırlı bir geri çekilme bulunuyor.

İtalya’da fiyat-gelir oranının 2000’e göre yalnızca %5 yükselmesi, reel ücretlerdeki kayıptan farklı bir tablo sunuyor. Portekiz’de ise oran 2000–2015 döneminde geriledikten sonra yön değiştiriyor ve 2015 başlangıcına göre %67 artıyor; bu farklı başlangıç tarihi, ülkeler arasındaki karşılaştırmada önem taşıyor.

Gençlerin ekonomik koşullarındaki değişimi değerlendirmek için bundan sonraki ücret ve konut verilerini birlikte izlemek gerekiyor. Reel ücret kazanımları sürerken konut fiyatları gelirlerden daha yavaş artarsa erişim kolaylaşabilir; tersinde, satın alma gücündeki iyileşme ev sahibi olmaya aynı ölçüde yansımayabilir.