AP ‘yüksek riskli plan’ diyerek duyurdu: Türkiye’nin Karadeniz planı

Karadeniz’de gemi saldırıları NATO’nun deniz güvenliği gündemine girerken, taşımacılık sektörü daha yüksek sigorta maliyetleriyle karşılaşma riskini değerlendiriyor.

Romanya ve Bulgaristan açıklarında ekim ayında en az yedi ticari geminin insansız hava araçlarıyla hedef alındığı bildirildi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ticari gemilere yönelik saldırıları iki ülkenin temsilcileriyle görüştüğünü açıkladı; ittifakın doğu kanadında İHA savunmasını da kapsayan tedbirlerin artırıldığını belirtti.

Gemilerin güvenliği ve saldırıların faili

Romanya Cumhurbaşkanı Nicuşor Dan, Brüksel’de perşembe günü yaptığı açıklamada gemilere iki İHA isabet ettiğini söyledi. Araçların hangi ülkeye ait olduğunu açıklamayan Dan, “Romanya devleti karşılık verecek” ifadesini kullandı. Bu açıklama, saldırılara verilecek yanıtın biçimini veya takvimini ortaya koymadı.

Olaylar arasında Tunus çıkışlı, Romanya varışlı Wine Trader ile Türkiye’den Romanya’ya seyreden Yara J tankerlerinde çıkan yangınlar bulunuyor. San Marino bayrağı taşıyan Wine Trader’dan beş denizcinin kurtarıldığı, yedisinin ise kayıp olduğu bildirildi. Romanya Savunma Bakan Vekili Radu Miruță, Komorlar bayraklı Yara J vakası hakkında inceleme başlatıldığını açıkladı.

Bulgaristan açıklarındaki Chelsea 3 gemisinde bulunan 15 kişinin tamamının tahliye edildiği bildirildi. Geminin mürettebatı, üç İHA’nın güverteye ve gövdeye isabet ettiğini anlattı. Türkiye merkezli, mısır yüklü başka bir geminin batmasıyla sonuçlanan saldırıyı ise Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski Rusya’ya atfetti; bu suçlama bütün olayların failini belirleyen bir kanıt değil.

NATO güvencesinin denizdeki sınırı

Güvenlik tartışmasının merkezinde saldırıların tam olarak nerede gerçekleştiği de bulunuyor. Olayların çoğunun Romanya ve Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgelerinde yaşandığı, bir geminin ise Romanya karasularında vurulduğu bildirildi. Romanyalı savunma analisti Radu Tudor, münhasır ekonomik bölgelerdeki olaylara NATO Antlaşması’nın kolektif savunmayı düzenleyen beşinci maddesinin uygulanmasının tartışmalı olduğunu söyledi.

Tudor’un değerlendirmesi, ittifak adına alınmış bir hukuki karar niteliği taşımıyor. Rutte’nin açıklaması da beşinci maddenin işletileceği yönünde bir taahhüt içermiyor; mevcut savunma düzenlemelerinin ihtiyaçlara göre uyarlanacağını belirtiyor. Dolayısıyla saldırıların konumu, sorumluluğu ve müttefiklerin vereceği karşılığın kapsamı ayrı ayrı açıklığa kavuşması gereken başlıklar olarak duruyor.

Denizdeki iş birliği için mevcut bir çerçeve bulunuyor. Romanya Savunma Bakanlığına göre Romanya, Bulgaristan ve Türkiye, temmuz ayında Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu kapsamındaki anlaşmayı genişletti. Bakanlık, değişikliğin deniz altındaki kritik altyapıyı korumayı ve Romanya’nın münhasır ekonomik bölgesinde kesintisiz deniz kuvveti mevcudiyetini kapsadığını bildirdi.

Ticari konvoylara askeri refakat sağlanması ise açıklanmış bir karar değil. Kamuoyuna konuşma yetkisi olmadığı için adı verilmeyen Romanya savunma sektöründen bir kaynak, Türkiye’nin kıyıdaş ülkeleri böyle bir görev için buluşturmak istediğini duyduğunu söyledi. Aynı kaynağın Romanya gemilerinin hava savunma donanımına ilişkin değerlendirmesi, refakat görevinin askeri gemiler açısından da risk taşıyabileceği yönünde.

Köstence ticaretinde sigorta maliyeti ayrışıyor

Agricolumn kurucusu Cezar Gheorghe, İHA olaylarının Köstence Limanı’ndaki ticari faaliyeti olumsuz etkilemediğini söyledi. Gheorghe’nin değerlendirmesinde maliyet açısından belirleyici risk, Karadeniz genelinde sigorta primlerinin yükselmesi. Böylece limanın faaliyetlerini sürdürmesiyle o limana ulaşmanın maliyeti arasında bir ayrım ortaya çıkıyor.

Gheorghe’ye göre Türkiye’den Boğaz üzerinden Köstence’ye gelen gemiler daha yüksek sigorta giderleriyle karşılaşacak. Bu değerlendirme gerçekleşirse, seferler devam etse bile taşımacıların maliyetleri artabilir; maliyetlerin müşterilere aktarılması halinde bölgesel ticaret de etkilenebilir. Ancak prim değişimini, navlunlara yansımayı veya küresel gıda fiyatları üzerindeki etkiyi ölçen bir veri bulunmuyor.

Kısa vadede Yara J soruşturmasının bulguları, kayıp denizcilerin durumu ve müttefiklerin açıklayacağı somut güvenlik tedbirleri belirleyici olacak. Konvoylara refakat konusunda resmi karar alınması halinde görevin kapsamı ve gemilerin korunma kapasitesi ayrıca önem kazanacak. Köstence’de ticaretin sürmesi ise Gheorghe’nin işaret ettiği sigorta baskısının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.