Trump: İsrail’e doğrudan askeri hibe bu yıl bitirilecek

Mali yardımların geleceğine dair belirsizlik

Eski ABD Başkanı Donald Trump, Washington yönetiminin İsrail'e sağladığı yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık askeri finansman desteğinin bu yıl itibarıyla durdurulacağını duyurdu. Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile aylar önce bu yönde bir mutabakata vardıklarını ileri sürerken, doğrudan hibe aktarımı kesilse dahi ülkeye Amerikan silahlarının satışının süreceğini ifade etti.

Buna karşılık duyurunun sahada nasıl uygulanacağına ilişkin resmi bir yol haritası paylaşılmadı. İki liderin ofisleri de konuya dair yöneltilen açıklama taleplerine yanıt vermezken, mevcut diplomatik ve hukuki taahhütlerin geçerliliği uzmanlar arasında tartışma konusu olmayı sürdürüyor.

Yasal çerçeve ile çelişen takvim

İki müttefik arasında yürürlükte bulunan mevcut Mutabakat Zaptı, İsrail'e Eylül 2028 tarihine kadar yıllık 3,8 milyar dolarlık savunma kaynağı tahsis edilmesini güvence altına alıyor. ABD Kongresi tarafından 2020 yılında onaylanan bu yasal çerçevenin işletilmesi için her yıl federal bütçe ödeneklerinin Temsilciler Meclisi ve Senato tarafından onaylanması gerekiyor.

Netanyahu daha önce yaptığı açıklamalarda Amerikan hibelerine olan bağımlılığın kademeli şekilde azaltılacağını dile getirmişti. Ancak İsrail başbakanının ekim ayında televizyonda yaptığı değerlendirmeler, kamuoyunu daha düşük miktarlara hazırlamayı amaçlasa da bu yılın sonunda ani bir kesintiye işaret etmiyordu.

Seçim sürecinde gündeme gelen siyasi hesaplar

Trump'ın açıklamalarının zamanlaması, ABD Kongre ara seçimlerinin yapıldığı güne denk gelmesi sebebiyle siyasi çevrelerde geniş yankı uyandırdı. Kararı iç politika tartışmalarıyla doğrudan ilişkilendiren Trump, İsrail'in bu paraya muhtaç olmadığını ve nakit transferinin sona erdirilmesinin Cumhuriyetçilere yöneltilen eleştirileri zayıflatacağını savundu.

Trump, Michigan'da İsrail'e şartsız askeri desteğe karşı çıkan Demokrat senatör adayı Abdul El-Sayed üzerinden konuyu gündeme taşıyarak bu fonların siyasi bir tartışma unsuru haline geldiğini belirtti. Kamuoyu araştırmaları da Washington'ın Tel Aviv'e aşırı destek sağladığını düşünen Amerikalı seçmenlerin oranının son yıllarda dikkat çekici biçimde yükseldiğini ortaya koyuyor.

Silah tedariki ve bütçe dengeleri

Doğrudan hibelerin durdurulması durumunda, İsrail'in savunma alımlarını sonlandırmayacağı, ancak mali yükün Tel Aviv'in kendi ulusal bütçesine devredileceği ifade ediliyor. Bu formül Amerikan savunma şirketleriyle ticari ilişkilerin korunmasını öngörürken, Temsilciler Meclisi'nin gündemindeki askeri teknoloji işbirliğini genişletme planları gibi alternatif mekanizmaların da önünü açabilir.

Öte yandan Netanyahu'nun meclis çoğunluğunu kaybetmesiyle derinleşen İsrail iç siyasetindeki belirsizlik süreci daha karmaşık hale getiriyor. Muhalefet lideri Gadi Eisenkot, güvenlik bürokrasisinin ve kamuoyunun bu kararı basından öğrendiğini belirterek hükümeti eleştirirken, Trump'ın açıkladığı takvimin yasal olarak yürürlüğe girip girmeyeceği henüz belirsizliğini koruyor.