Trump’ın Rusya yaptırım muafiyeti Cumhuriyetçileri zorluyor

Trump'ın Rusya'ya yönelik yaptırım muafiyeti, eylül ayında imzaladığı yasaya bağlı bir feragat kararıyla cuma gecesi genişledi. Bu adım, ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçileri sınıyor.

Beyaz Saray, cuma gecesi Lindsey O. Graham Rusya ve İran'a Yaptırım Uygulama Yasası'nı nasıl uygulayacağını ayrıntılandıran bir başkanlık kararnamesi yayımladı. Kararnamede Trump'ın, muafiyetin ABD'nin ulusal çıkarlarına uygun olduğuna dair Kongre'ye bir onay belgesi sunduğu belirtiliyor; bu adım, yönetimin Kongre'nin yetkilendirdiği yaptırımları geri planda tutmasına olanak tanıyor.

Cuma günkü kararname feragat yetkisine dayanıyor

Trump, yasa yapıcıların Rusya'ya ve onunla iş yapan ülkelere geniş kapsamlı yeni tedbirler getirmesinin ardından yasayı eylül ayında imzalamıştı. Yasa, Rus petrolü alıcılarını kapsıyor ve kararname, başkana herhangi bir yaptırım hükmünden, kısıtlamadan veya yükümlülükten feragat etme izni veren bir hükme atıfta bulunuyor.

"Böyle bir muafiyetin şu anda yürürlüğe konmasının Amerika Birleşik Devletleri'nin ulusal çıkarlarına olduğuna dair Kongre'ye bir onay belgesi sundum," Trump kararnamede böyle dedi. Bu durum muafiyeti, kanunu tamamen görmezden gelme girişiminden ziyade, yaptırım yasasında yer alan takdir yetkisinin resmi bir kullanımı haline getiriyor.

Dizel anlaşması siyasi baskıyı artırıyor

Kararname, Trump'ın bir hafta önce Rusya'nın uluslararası alanda dizel satmasına izin veren anlaşmasını takip etti. Dizel kararı Demokratların yanı sıra Cumhuriyetçilerin de eleştirisini çekerek, Kongre'nin Rusya politikasının büyük kısmından ayrışan bir Beyaz Saray tutumuyla birlikte Cumhuriyetçi adayları ara seçimlerin son düzlüğünde zor durumda bıraktı.

Demokratlar muafiyeti hızla Kongre'nin iradesinin tersine çevrilmesi olarak nitelendirdi. Virginia Temsilcisi Don Beyer X'te, "Trump'ın Putin'e son teslimiyeti Ukraynalı ortaklarımıza bir kez daha ihanet ediyor ve Rusya'yı yasadışı saldırganlık savaşı nedeniyle cezalandırmak için tasarlanan mevzuatın açık kongre iradesine meydan okuyor," diye yazdı.

Connecticut Senatörü Richard Blumenthal X'te yaptığı açıklamada, muafiyetlerin "ulusal güvenliğimizle hiçbir ilgisi olmadığını ve tamamen Vladimir Putin'e yaranmakla ilgili olduğunu" söyledi. Blumenthal, Cumhuriyetçi meslektaşlarının "alçakça ve korkakça bir eylem" olarak nitelendirdiği bu adımı kınamasını umduğunu ekledi.

Petrol alıcıları ek baskıdan kurtuluyor

Trump, Graham Yasası'nın ikincil yaptırımlarından feragat ederek Rus petrolünün başlıca alıcıları olan Çin ve Hindistan üzerindeki yeni baskılardan da kaçınıyor. Yasa kapsamındaki ikincil yaptırımlar, Moskova ile iş yapmayı sürdüren ülkeleri ve yabancı kişileri hedef alarak doğrudan Rusya'nın ötesine uzanıyor.

Dolayısıyla karar, diplomatik boyutunun yanında bir enerji ticareti kanalına da sahip. Muafiyet devam ederse, Rus petrol ve dizel akışları daha az doğrudan ABD yaptırım baskısıyla karşılaşacak; Kongre muafiyete siyasi olarak karşı çıkarsa, baskı Trump'ın takdir yetkisini savunması istenen Cumhuriyetçi adaylara ve yasa yapıcılara geri dönecek.

Ukrayna ve Starlink anlaşmazlığı derinleştiriyor

Yaptırım muafiyeti, aynı hafta içinde tanımlanan Rusya ile ilgili daha geniş bir dizi adımın parçası. Trump ayrıca Ukrayna'nın Rus mühimmatına karşı kendini savunmak için Starlink'i kullanma kabiliyeti üzerine bir tartışmayla karşı karşıya kaldı ve Rusya'nın İran savaşına dahil olduğunu kamuoyu önünde reddetti.

Bu gelişmeler, tek seferlik bir yaptırım kararından ziyade Beyaz Saray'ın daha geniş çaplı bir yeniden konumlanmasına işaret ediyor. Muafiyet kapsamında Rusya ve ticaret ortakları, hafifleyen ABD baskısıyla nefes alanı kazanıyor; siyasi bedel ise öncelikle Graham Yasası'nı destekleyen ve şimdi bu araçlardan neden feragat edildiğini açıklamak zorunda kalan yasa yapıcılara düşüyor.

Ukrayna için temel belirsizlik, yaptırım muafiyeti ile Starlink tartışmasının ayrı politika mücadeleleri olarak mı kalacağı yoksa ABD'nin Moskova üzerindeki baskısını daha geniş çaplı azaltmasının bir parçası haline mi geleceği konusu. Enerji piyasaları içinse kilit değişken, alıcıların muafiyeti kalıcı bir sinyal olarak mı yoksa başkanlık takdir yetkisinin geçici bir kullanımı olarak mı gördüğü.

Yönetim muafiyeti yürürlükte tutarsa, küresel makro etkiler Rus enerji arzı ile Çin ve Hindistan'ın ek ABD cezaları olmaksızın alımları sürdürme istekliliği üzerinden işleyecek. Beyaz Saray muafiyeti daraltır veya geri alırsa, aynı mekanizma Rus petrol gelirleri üzerindeki baskıyı artıracak ve bu ticarete maruz kalan şirketler ile ülkeler için uyum riskini yeniden canlandıracak.

Bir sonraki kurumsal denetim noktası, Trump'ın ulusal çıkar onayını alan ve artık itiraz edeceği veya kabul edeceği bir resmi bildirime sahip olan Kongre. Siyasi soru ise Cumhuriyetçilerin Rusya yaptırımlarının hafifletilmesine yönelik direncinin retorikte mi kalacağı, yoksa kendi partilerinden bir başkana karşı eyleme mi dönüşeceği.