Tıp dünyasının en prestijli dergisinden korkutan uyarı: 2100’e dikkat

Berlin'de sunulan rapor, küresel sağlık açısından 17 büyük riski değerlendirerek hükümetleri önlem ve hazırlığa kaynak ayırmaya çağırıyor.

Raporun yardım kesintilerine ilişkin senaryosunda, hesaplanan sağlıklı yaşam kaybının yaklaşık yüzde yetmiş'i Sahra Altı Afrika'da yoğunlaşıyor. Bu tahmin, uluslararası sağlık desteğinin daralması ya da bütünüyle işlemez hale gelmesi koşuluna dayanıyor; gerçekleşmiş bir kaybı ifade etmiyor.

Dünya Sağlık Zirvesi'nde açıklanan değerlendirme, 35 uzmanın üç yıl süren araştırmasına dayanıyor. Çalışma, insan sağlığını ve ömrünü etkileyen tehlikeleri birlikte incelerken, komisyon üyeleri raporu karar vericilerin bugünden kullanabileceği bir hazırlık rehberi olarak tanımlıyor.

Sağlık yardımlarında Afrika'nın taşıdığı yük

Raporda, ABD ve İngiltere'nin de aralarında bulunduğu varlıklı ülkelerin son yıllardaki dış yardım kısıntıları sağlık açısından bir risk olarak ele alınıyor. Uluslararası sağlık yardımlarının azalması veya çökmesi senaryosunda, 2,1 bin'e uzanan dönemde toplam sağlıklı yaşam kaybının milyarlarca yıla ulaşabileceği hesaplanıyor.

Buradaki ölçü, kaybedilen insan sayısı değil, sağlıklı geçirilen yaşam süresinin toplamı. Dolayısıyla raporda ifade edilen milyarlarca yıl, milyarlarca kişinin öleceği anlamına gelmiyor; yardım senaryosunun sağlık üzerindeki etkisi yaşam süresi üzerinden anlatılıyor.

Çalışmaya göre Sahra Altı Afrika, yardım daralmasının sonuçlarının yoğunlaşabileceği bölge olmasının yanı sıra çocukların yetersiz beslenmesinden en fazla etkilenen yerler arasında bulunuyor. Böylece değerlendirme, aynı bölgede hem mevcut bir sağlık sorununa hem de dış destek azalırsa ortaya çıkabilecek ek kayıplara dikkat çekiyor.

Nükleer savaş ile yapay zeka

Rapor, nükleer çatışma ile yapay zekanın zararlı amaçlarla kullanılmasını, ortaya çıkma olasılıkları düşük fakat olası sonuçları yıkıcı riskler olarak listenin başına yerleştiriyor. Bu sıralama, söz konusu olayların yakın zamanda yaşanacağı yönünde bir tahmin olarak sunulmuyor; değerlendirmede olasılık ile sonuçların büyüklüğü ayrı tutuluyor.

Nükleer çatışma senaryosunda atmosfer üzerindeki etkilerin kıtlık yaratabileceği belirtiliyor. Yapay zeka açısından vurgulanan tehlike ise teknolojinin genel kullanımından ziyade, biyolojik silah geliştirilmesini destekleyecek biçimde kötüye kullanılması; rapor bu ihtimalin insanlık ölçeğinde sonuçlar doğurabileceğini savunuyor.

Değerlendirme yalnızca bu düşük olasılıklı senaryolarla sınırlı değil. Solunan havanın kirlenmesi, antimikrobiyal direnç, iklimdeki değişim, konvansiyonel savaşlar ve çocukların yeterli beslenememesi de incelenen tehditler arasında sayılıyor; böylece farklı türde tehlikeler aynı sağlık çerçevesinde ele alınıyor.

Gelir düzeyi sağlık önceliklerini değiştiriyor

Rapor, yüksek gelirli bölgeler için obeziteyi ve ruh sağlığı sorunlarını öne çıkarırken, düşük gelirli bölgelerde eğitim düzeyindeki yetersizliği başlıca unsurlar arasında gösteriyor. Bu ayrım, çalışmanın bütün bölgeler için aynı risk profilini tarif etmediğini ortaya koyuyor; küresel liste içinde yerel koşullara göre farklılaşan öncelikler bulunuyor.

Komisyon üyelerine göre araştırmanın amacı korku üretmek değil, hükümetlerin hangi alanlarda önlem alabileceğini göstermek. Üyeler, tehditleri önceden değerlendirme, önleyici adımlar geliştirme ve hazırlık kapasitesi için kamu bütçelerinden kaynak ayrılmasını istiyor; listedeki risklerin her biri için uygulanabilir çözüm seçenekleri bulunduğunu belirtiyor.

Çalışmada, ısınmanın sınırlandırılması ve yeni teknolojilere yatırım yapılması, sağlıklı yaşam süresini koruyabilecek seçenekler arasında yer alıyor. Raporun koşullu değerlendirmesine göre bu adımlar atılırsa toplamda milyarlarca sağlıklı yaşam yılı korunabilir; yardımların daralması halinde ise özellikle Sahra Altı Afrika için hesaplanan kayıplar önem kazanıyor.