Güney Afrika’da 76.922 kişi HIV önleyici enjeksiyona başladı

Kamu kliniklerinin altı aylık HIV önleme enjeksiyonuna uyum sağladığı süreçte, Spotlight'ın 23 Ekim tarihli haberine göre, Güney Afrika'da lenacapavir uygulaması 8 Ekim itibarıyla ülke genelinde 76.922 başlangıca ulaştı.

Operasyonel sınav oldukça büyük: Güney Afrika'da 2025 yılında tahmini 140.000 yeni HIV vakası kaydedildi. Modellemelere göre, 2030 yılına kadar yılda 1,4 milyon ila 2,1 milyon kişinin bu tedaviye başlaması, yılda ortalama 32.200 ila 51.700 enfeksiyonun önüne geçebilir.

Tshwane'de görev yapan uzman hemşire ve saha yöneticisi Hemşire Keitumetse “Tumi” Senokwane, deneyimli personel için dahi pratik eğitimin gerekli olduğunu belirtti. Senokwane, "Bilirsiniz, lenacapavir farklı bir ilaç. Alışık olmadığımız için pratik eğitim sürece alışmamıza yardımcı oldu" dedi.

Ulusal lansman, 5 Haziran'da altı vilayetteki 360 kamu sağlığı merkezinde başladı. Spotlight'ın aktardığına göre, sağlık bakanlığı sözcüsü Foster Mohale, Gauteng'de 8 Ekim itibarıyla 133 merkezde 36.733 başlangıç kaydedildiğini açıkladı.

Senokwane, Wits RHI Len4PrEP çalışmasına katılan Maria Rantho Toplum Sağlığı Merkezi ve Phedisong 1 Kliniği'nde görev yapıyor. Çalışma araştırmacılarından Dr Catherine Martin, projenin ürünün sıkı kontrollü klinik deney koşulları dışındaki sunumunu incelediğini belirterek, "LEN4PrEP bir uygulama araştırması çalışması; yani ürünü gerçek dünya koşullarında nasıl sunabileceğimizi inceliyoruz" dedi.

Çalışmaya Kasım 2025 ile Haziran 2026 arasında 1.544 katılımcı dahil edildi ve takip süreci Haziran 2027'ye kadar sürecek. Tercih ettikleri yöntem bildirilen 1.538 katılımcının %85,8'i lenacapaviri, %13,7'si ağızdan alınan önleyici hapları tercih ederken, %0,5'i herhangi bir PrEP yöntemini seçmedi.

Temas öncesi profilaksi (PrEP), HIV enfeksiyonunu önlemek amacıyla antiretroviral ilaçların kullanımını kapsıyor. Ağızdan alınan PrEP, Güney Afrika'nın kamu sağlık sisteminde birkaç yıldır yaygın olarak bulunuyor; ancak Spotlight'ın aktardığı Thembisa tahminlerine göre, 2025 ortası itibarıyla bu yöntemi kullanan kişi sayısı yaklaşık 350.000 düzeyindeydi.

Lenacapavir uygulaması tek bir iğneden daha karmaşık bir süreç içeriyor. Hastalara ilk ziyarette iki enjeksiyon yapılıyor, o gün iki tablet ve 24 saat sonra iki tablet daha veriliyor; ardından tedavi altı ayda bir yapılan enjeksiyonlarla devam ediyor.

Bu yöntem hemşireleri enjeksiyon tekniğini değiştirmeye zorladı. Senokwane, iğnenin hemşirelerin alıştığı deri altı enjeksiyonlardan farklı olduğunu ve solüsyonun yoğun bir kıvama sahip olduğunu belirtti. Sızıntıyı azaltmak için uygulanan daha yavaş enjeksiyon tekniğine değinen Senokwane, "Keşke ilacın hızlı enjekte edilemeyeceğini önceden bilseydim" dedi.

Hastalar ayrıca enjeksiyon bölgesindeki ağrı ve yumrulardan kaynaklanan endişelerini dile getirdi. Yapılan bir klinik araştırmada, lenacapavir kullanan 2.140 kişinin yaklaşık %64'ünde enjeksiyon bölgesinde deri altı nodüller, yani cilt altında küçük sertlikler oluştu.

Çalışma kapsamındaki klinikler hasta akışını da yeniden düzenledi. Senokwane, başlangıçta yaklaşık bir buçuk saat süren ziyaretlerin, hemşirelerin deneyim kazanması ve hasta rehberlerinin bekleme süresini PrEP ile ilgili hizmetleri anlatmak için kullanması sayesinde sonradan bir saat veya daha kısa süreye indiğini ifade etti.

Mohale, uygulamanın erken aşamasındaki kliniklerden, hemşirelerden ve hastalardan gelen geri bildirimlerin, sağlık bakanlığının eğitimleri ve kılavuzları geliştirmesine katkı sağlayacağını belirtti. Araştırmacılar ayrıca kadın ve erkeklerin neden farklı enjeksiyon bölgelerini tercih ettiğini de araştırıyor.

Wits RHI Len4PrEP uygulama çalışmasındaki takibin süreceği Haziran 2027, araştırmanın takvimdeki bir sonraki dönüm noktası olarak öne çıkıyor. Araştırmacıların bu tarihten sonra tedavide kalma oranlarını, enjeksiyon bölgesi tercihlerini, klinik iş akışı derslerini ve uygulama sonrası hasta deneyimlerini raporlaması bekleniyor.

2030 yılına gelindiğinde ölçekle ilgili asıl soru, Güney Afrika'nın modellenen yıllık 1,4 milyon ila 2,1 milyon lenacapavir başlangıcı aralığına yaklaşıp yaklaşamayacağı olacak. Bu aralık, yılda ortalama 32.200 ila 51.700 enfeksiyonun önlenmesiyle ilişkilendirilen seviyeyi temsil ediyor.

Kaynak: haber makalesi, AllAfrica aracılığıyla Spotlight, 23 Ekim 2026