Bitki bazlı süt ürünlerine geçiş iyot alımını azaltabilir

Lancet Planetary Health dergisinde yayımlanan ve 9 Kasım'da Healthline tarafından aktarılan bir çalışmada Birleşik Krallık'taki araştırmacılar, incelenen Birleşik Krallık bitki bazlı süt, yoğurt ve peynir ürünlerinin yalnızca %12'sinin iyotla zenginleştirildiğini belirledi.

Bu bulgu önem taşıyor; çünkü aynı ürün grubunun %61 oranında kalsiyumla ve %46 oranında B12 vitaminiyle daha sık zenginleştirildiği görülürken modelleme, süt ürünlerinin %20 oranında ikame edilmesinin ardından iyot yetersizliğinin artabileceğini gösterdi.

Çalışmada, Birleşik Krallık'taki bitki bazlı süt, peynir ve yoğurt alternatiflerinin analizi ile 3.500 kişinin beslenme verileri bir araya getirildi. Araştırmacılar, iyot durumunu doğrudan ölçmek yerine, süt ürünlerini bitki bazlı alternatiflerle değiştirmenin iyot ve diğer besin ögelerini nasıl etkileyeceğini tahmin etmek için istatistiksel modelleme kullandı.

Modelde, süt ürünlerinin %20 ila %35'inin bitki bazlı alternatiflerle değiştirilmesi, yetersiz iyot alımına sahip ergen kız çocuklarının tahmini oranını %54'ten %65'e çıkardı. 19 ila 49 yaş arası kadınlar için tahmini oran %32'den %42'ye yükseldi.

Araştırmacılar süt ürünlerinin tamamen ikame edilmesini modellediğinde, ergen kız çocukları arasındaki tahmini yetersizlik oranı %80'e ulaştı. 19 ila 49 yaş arası kadınlarda ise ikame arttıkça oranın nispeten sabit kaldığı bildirildi.

Çalışmada yer almayan Medical Offices of Manhattan'dan kurul onaylı endokrinolog Victoria Finn, “İnsanlar süt ürünlerinin bir kısmını bitki bazlı alternatiflerle değiştirdiklerinde genellikle kalsiyum alımının azalmasından endişe ediyor. Bunun sonucunda iyot sıklıkla göz ardı ediliyor. Bu çalışma, iyodun bir besin ögesi olarak önemine dair değerli bir hatırlatma işlevi görüyor” dedi.

İyot, tiroit tarafından metabolizmayı düzenlemeye ve büyüme ile gelişmeyi desteklemeye yardımcı olan tiroit hormonlarını üretmek için kullanılır. Zaman içinde düşük alım, tiroidin yeterli hormon üretmediği bir durum olan hipotiroidizme katkıda bulunabilir; belirtiler arasında uyuşukluk, uyku hali, kilo alımı ve cilt kuruluğu yer alabilir.

Hamilelik konusu daha özel bir durumdur. Finn, hipotiroidizmin “hamilelik sırasında özellikle tehlikeli olabileceğini, çünkü bebeğin beyninin, sinir sisteminin ve organlarının gelişimin erken evrelerinde büyük ölçüde annenin tiroit hormonuna bağımlı olduğunu” söyledi.

Çalışmanın sonuçları en doğrudan Birleşik Krallık'taki gıdalar ve beslenme modelleri için geçerlidir. Birleşik Krallık'ta süt ürünleri, süt ürünlerinin doğal olarak yüksek oranda iyot içermesi nedeniyle değil, sığır yemine takviye yapılması nedeniyle önemli bir iyot kaynağıdır. İyotlu tuzun yaygın olarak bulunması nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri farklılık gösterebilir; öte yandan bitki bazlı süt alternatiflerinin iyotla zenginleştirilmesi Food and Drug Administration kılavuzları kapsamında gönüllülük esasına dayanmayı sürdürmektedir.

Çalışma, bitki bazlı süt ürünleri alternatiflerine geçen kişilerin iyot eksikliği veya tiroit hastalığı geliştireceğini gösteremez. Çalışma, beslenmeyle alınan miktarı ve ürün bileşimini modelledi; insanların beslenme düzenini değiştirmesinden sonra kan, idrar veya tiroit sonuçlarını doğrudan test etmedi.

Araştırma, bitki bazlı süt ürünleri alternatiflerini tüketen okuyucular için etiketlerde iyot zenginleştirmesinin kontrol edilmesini ve bu gıdalar beslenmeye uygun olduğunda deniz ürünleri, yumurta ve iyotlu tuz gibi genel besinsel iyot kaynaklarının dikkate alınmasını destekliyor. Finn, özellikle tiroit testi yaptırmadan iyot takviyeleri konusunda dikkatli olunması gerektiğini ve esmer su yosunu (kelp) takviyelerinin iyot içeriğinde farklılıklar olabileceğini ekledi.

Kaynak: Lancet Planetary Health çalışmasını özetleyen Healthline News haberi, 9 Kasım 2026.

Atlas360 sağlık araştırmalarını aktarır, tıbbi tavsiye vermez.