Kulis: Emekli zammı için masadaki en kuvvetli senaryo

Emekli zammı için prim ödemelerine dayalı modelin öne çıktığını söyleyen İsa Karakaş, tutarların ocak başında netleşeceğini belirtti.

Sosyal güvenlik uzmanı Karakaş, katıldığı canlı yayında Ankara'daki görüşmelere ilişkin izlenimlerini aktardı. Seyyanen artış ve refah payının değerlendirildiğini söyleyen Karakaş'ın açıklamaları, ilan edilmiş bir düzenlemeden ziyade henüz sonuçlanmadığını belirttiği çalışmalara dayanıyor.

Karakaş'ın anlatımında iki konu birbirinden ayrılıyor: artışın hangi yöntemle hesaplanacağı ve kimleri kapsayacağı. Ödenen primleri esas alan yaklaşımın ağırlık kazandığını ileri sürerken, çalışma durumuna göre emekliler arasında ayrım yapılmasına karşı çıkıyor.

Karakaş takvimi ocak başına bağlıyor

Karakaş, beklediği yasal düzenlemenin kasım içinde gündeme gelmeyeceğini, aralığın son günlerine veya ocak başına kalabileceğini söyledi. Artışların kesinleşmesi için işaret ettiği dönem ise ocağın ilk haftası oldu.

Ancak açıklamanın hangi tarihte yapıldığı ve bu aylarla hangi yılın kastedildiği aktarılan bilgilerde yer almıyor. Bu nedenle söz konusu takvim, yayımlanmış bir yasama programı olarak değil, Karakaş'ın beklentisi olarak değerlendirilmeli.

Karakaş'ın değerlendirmesine göre seçenekler arasında seyyanen zam da bulunuyor; buna karşılık çalışmaların ağırlığı refah payının büyüklüğüne yönelmiş durumda. Refah payına ilişkin bir oran, hesaplama yöntemi veya bütçe tutarı paylaşılmadı.

Bu ayrım, görüşülen seçenek ile kararlaştırılmış uygulamanın aynı olmadığını gösteriyor. Karakaş birden fazla ihtimalden söz ederken, hangi formülün seçildiğine ilişkin bir karar ya da düzenleme metni sunmadı.

Çalışan emekliler için kapsam tartışması

Karakaş, yalnızca çalışmayanlara artış verilmesi ihtimalini sosyal sigortanın işleyişiyle bağdaşmadığı gerekçesiyle eleştirdi. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) yardım dağıtan bir yapıdan farklı olduğunu, aylıkların geçmişte yapılan prim ödemeleriyle ilişkili değerlendirilmesi gerektiğini savundu.

Uzmanın aktardığı rakama göre, emekliliğinin ardından çalışmayı sürdürenlerin sayısı yaklaşık 2,2 milyon ve bu kişiler sisteme prim ödüyor. Ancak bu sayının ait olduğu dönem, dayandığı veri seti ve toplam emekliler içindeki payı açıklamada belirtilmedi.

Karakaş, gelir düzeyi veya çalışma durumu temelinde farklı muamele yapılamayacağını ileri sürdü. Bu görüşü sosyal sigorta ilkeleriyle gerekçelendirdi; değerlendirmesine eşlik eden belirli bir mevzuat hükmü ya da mahkeme kararı paylaşılmadı.

Dolayısıyla çalışan emeklilerin kapsam dışında bırakılmasının hukuken kesin biçimde engellendiği sonucu yalnızca bu açıklamadan çıkarılamaz. Karakaş'ın karşı çıktığı seçenek ile yetkili makamların benimsemiş olduğu bir politika arasında ayrım yapmak gerekiyor.

25 bin 153 lira beklenti düzeyinde

Karakaş, emeklilerin seyyanen artış beklentisini 25 bin 153 lira olarak aktardı. Bu tutarı onaylanmış bir ödeme veya resmi teklif olarak tanımlamadı; beklentinin hangi araştırmaya ya da temsilci grubuna dayandığını da belirtmedi.

Prim ödemelerine göre artış yapılması ihtimalinde ise Karakaş, yaşın ve çalışıp çalışmamanın belirleyici olmayacağı bir yaklaşımı anlattı. Ancak prim günlerinin, ödeme tutarlarının veya başka unsurların hesaplamada nasıl kullanılacağına ilişkin ayrıntı vermedi.

Eğer düzenleme prim geçmişini esas alırsa, farklı emeklilerin alacağı artışı değerlendirmek için hesaplama formülünün açıklanması gerekecek. Eğer seyyanen artış seçilirse, uygulanacak tutar ile yararlanacak kişilerin kapsamı belirleyici olacak.

Refah payının tercih edilmesi halinde de oran ve uygulama yöntemi bilinmeden aylıklara yansımasını hesaplamak mümkün olmayacak. Karakaş'ın aktardığı seçeneklerin emeklilerin gelirleri ve kamu bütçesi üzerindeki etkisini karşılaştırmaya yetecek mali veri henüz bu açıklamada bulunmuyor.

Sürecin somutlaşması açısından belirleyici belge, düzenlemenin kapsamını ve hesaplama esaslarını içeren resmi metin olacak. Böyle bir metin açıklanana kadar Karakaş'ın verdiği tutar beklenti, işaret ettiği tarih ise kendisine ait bir öngörü niteliğini koruyor.