İtalya’da asırlık çınarların köyü: Bolotana’da uzun yaşamın sırrı

Bolotana kadınlarının 100 yaşına ulaşma olasılığını yüzde 13,8 hesaplayan araştırma, İtalya genelindeki yüzde 3,5 düzeyinden ayrışan bir tablo ortaya koyuyor.

Frontiers in Aging dergisindeki çalışmanın tahmini, 70’li yaşlarına gelmiş kadınları kapsıyor; kasabada doğan bütün kız çocuklarının yaşam beklentisini göstermiyor. Yaklaşık 2.300 kişinin yaşadığı Sardinya yerleşimindeki bulgular, adanın erkeklerin uzun ömrüyle tanınan bölgelerine kadınların öne çıktığı farklı bir örnek ekliyor.

Bolotana kadınları araştırmanın merkezinde

Araştırma ekibi, doğum tarihleri 1900–1925 aralığına düşen sakinlere ait kayıtları tarayarak 38 kişinin bir asrı aşan ömre ulaştığını belirledi. Çalışmaya Sassari Üniversitesi ile Birmingham Alabama Üniversitesi öncülük etti; araştırmanın başında Sassari Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Giovanni Mario Pes bulunuyor.

Sardinya’daki Ogliastra ve Nuoro, erkekler arasında yüzüncü yaşını geride bırakanların varlığıyla uzun yaşam araştırmalarında zaten biliniyordu. Bolotana ise geleneksel Mavi Bölge sınırlarının yaklaşık 110 kilometre uzağında bulunuyor ve araştırmacılar, kasabaya aynı statüyü vermek için erken olduğunu belirtiyor.

Kasabanın hayattaki asırlık sakinleri olarak aktarılan altı kişinin hepsi kadın: Maddalena Falchi, Antonia Giglio, Giovannina Marras, Pietrina Serra, Filomena Scarpa ve Giuseppa Piras. Belediye Başkanı Francesco Manconi, iki kişinin daha izleyen aylarda yüzüncü yaşını dolduracağını söylüyor; ancak bu doğum günlerinin takvim tarihleri belirtilmiyor.

Yokuşlar ve mutfak birlikte inceleniyor

Araştırmacıların açıklaması tek bir yiyeceğe dayanmıyor: Günlük hareket ile sosyal ilişkileri de uzun ömrü anlamak için değerlendirilmesi gereken unsurlar arasında görüyorlar. Marghine dağlarının eteklerindeki eğimli yerleşimde tarım işleri, komşu ziyaretleri ve gündelik ihtiyaçlar yürüyüşü yaşamın bir parçası haline getiriyor.

Manconi’nin anlatımına göre, yaşlı sakinler geçmişte tarım arazilerine ulaşırken günlük 20 kilometreye varan mesafeleri yürüyerek kat ediyordu ve bu alışkanlık özellikle kadınlarda yaygındı. Bu mesafe belediye başkanının aktardığı bir gözlem; araştırmacıların bütün katılımcılar için ölçtüğü günlük egzersiz miktarı olarak sunulmuyor.

Beslenme konusunda da Manconi, tahıl ve sebzelerin ağırlığına, hayvansal ürünlerin otlaklarda yetiştirilen hayvanlardan sağlanmasına dikkat çekiyor. Yerel anlatımlarda baklagiller, zeytinyağı, meyve, patates, makarna ve deniz ürünleri sofralarda yer bulurken kırmızı etin daha sınırlı tüketildiği belirtiliyor.

Bu mutfak, tatlıların ya da peynirin bütünüyle dışlandığı bir düzen değil. Mustazzoli adlı geleneksel bisküvi ile koyun sütünden üretilen pecorino peynirinin kullanıldığı seadas da kasabanın yemek kültüründe yer alıyor; dolayısıyla anlatılan yaşam biçimini tek bir ürün üzerinden açıklamak araştırmacıların çok unsurlu yaklaşımını daraltır.

Sosyal bağlar açıklamanın diğer ayağı

Illinois Chicago Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu Profesörü Stuart Jay Olshansky, kasabadaki karşılıklı ilgi ve dayanışmayı araştırma ekibinin dikkatini çeken özelliklerden biri olarak değerlendiriyor. Pes de Giovannina Marras’a yaptığı ziyarette, onun kız kardeşiyle aynı evi paylaştığını, yemek hazırladığını ve rahatça iletişim kurduğunu gözlemlediğini anlatıyor.

Bu örnekler ileri yaşta gündelik yaşamın nasıl sürdüğünü gösteriyor; ancak anlatılan bireysel deneyimler, hangi alışkanlığın ömrü ne ölçüde uzattığını tek başına ortaya koymuyor. Beslenme, hareket ve toplumsal ilişkilerin ayrı ayrı katkıları, aktarılan bulgularda sayısal olarak ayrıştırılmıyor.

Manconi, uzun ömürlü sakinleri kasabanın kültürel hafızasının taşıyıcıları olarak görüyor ve bu özelliğin ziyaretçilerin yanı sıra yeni yerleşimcileri de çekmesini umuyor. Bu beklenti belediyenin yaklaşımını yansıtıyor; turizm talebinde veya nüfusta gerçekleşmiş bir artışa ilişkin veri sunulmuyor.

Bolotana için açık kalan konu, gözlenen uzun yaşam örüntüsünün nasıl açıklanacağı ve Mavi Bölge değerlendirmesinde nasıl karşılık bulacağı. Bulgular başka incelemelerle desteklenirse kasaba, kadınların ileri yaşlara ulaşmasını araştırmak için ek bir örnek sağlayabilir; mevcut çalışma ise henüz resmi statü ya da uygulanabilir bir uzun yaşam reçetesi anlamına gelmiyor.