Biyoteknolojide ilginç girişim: Hamburger aromalı domates üretiliyor

Impossible Vines, domateste et benzeri tat ve demir sağlamayı hedefliyor; Gabriella Rothberg'in projesinde sonuçlar henüz kanıtlanmış değil.

Miami'de yaşayan 17 yaşındaki Rothberg, genetik müdahaleyle geliştirdiği domatesin hamburgeri andıran bir lezzet taşımasını amaçlıyor. Beslenme açısından hedefi ise etteki bazı bileşenleri bitki üzerinden sunmak; ancak çalışma henüz geliştirme aşamasında ve bu iki hedefe ulaşıldığını gösteren sonuçlar bulunmuyor.

Girişimin odağında, demir barındıran ve et lezzetiyle bağlantılı olan hem molekülü yer alıyor. Rothberg'in tasarladığı yöntemde bu molekül, sonradan bir gıda karışımına eklenmek yerine domates bitkisinin içinde üretilecek.

Hem üretimini domates bitkisine taşımak

Rothberg, bitkiye genetik materyal aktarmak için Agrobacterium bakterisinden yararlanıyor. Amaç, ortaya çıkan domatesin başka bir bileşenle birleştirilmesine gerek kalmadan et benzeri bir tat sunması; dolayısıyla projenin başarısı yalnızca bitkinin yetişmesine değil, meyvenin hedeflenen özellikleri taşımasına bağlı.

Hem kullanımı, bitki temelli et ürünlerinde başvurulan bir yaklaşım. Impossible Foods, sığır etini andıran lezzet için kullandığı hemi, genetik olarak değiştirilmiş mayanın ürettiği soya kökenli bir proteinden elde ediyor.

Bu şirketin ürünlerinde hem; yağ, soya proteini ve bağlayıcı bileşenlerle birlikte kullanılıyor. Impossible Vines ise aynı molekülü farklı bir üretim düzenine taşımayı, tüketilecek domatesin kendi bünyesinde oluşturmayı hedefliyor; iki yaklaşım arasındaki temel ayrım burada bulunuyor.

Bu ayrım, hazır bir et alternatifinin reçetesini domatese uygulamaktan daha farklı bir hedefe işaret ediyor. Rothberg'in çalışmasında hem üretimiyle birlikte meyvenin tadının ve besin özelliklerinin de değerlendirilmesi gerekiyor; mevcut bilgiler bu değerlendirmelerin sonuçlarını içermiyor.

Küçük dokudan toprağa uzanan çalışma

Rothberg, Impossible Vines'in Instagram hesabındaki paylaşımlarda bitki yetiştirme sürecini anlatıyor. Haziran ayına ilişkin bir paylaşımında, başlangıçtaki küçük bitki dokusundan önce kök hücrelerin, sonra sürgün ve köklerin geliştiğini aktarıyor.

Aynı anlatıma göre fide, nem koşullarına aşamalı biçimde alıştırıldıktan sonra toprağa geçiriliyor. Bu paylaşım bitkinin gelişimine ilişkin bilgi veriyor; domatesin hamburger tadına ulaştığını veya beklenen beslenme yararını sağladığını gösteren bir sonuç sunmuyor.

Rothberg, araştırmayı doktora öğrencisi Maddison Marshall ile yürütüyor. Yemek yapmaya ilgisinden doğan fikir, yaklaşık iki yıl önce, kendisi 15 yaşındayken şekillenmiş ve daha sonra Impossible Vines adlı şirkete dönüşmüş.

Bilimsel çalışmalar, Rothberg'in yetiştiği aile ortamının da parçası: babası Jonathan Rothberg DNA dizileme teknolojileri üzerinde çalışıyor, annesi hekimlik ve kanser araştırmaları yapıyor. Rothberg'in şirket planını oluştururken ve patent başvurusunu hazırlarken yapay zekadan yararlandığı belirtiliyor; başvurunun hukuki durumuna ilişkin ayrıntı bulunmuyor.

Demir hedefi beslenme kanıtı gerektiriyor

Rothberg, projenin et erişiminin sınırlı olduğu yerlerde vücudun kullanabileceği başka bir demir kaynağı sağlamasını umuyor. Özellikle beslenme yoluyla yeterli demir alamayan bazı hamile kadınlara katkı sunabileceğini düşünüyor; bu, doğrulanmış bir sağlık etkisi değil, girişimcinin beklentisi.

Çalışmanın bir başka olası yönü, domatesteki likopen düzeyini benzer yöntemlerle yükseltmek. Likopenin kanser riskini azaltmadaki muhtemel rolü araştırılıyor, fakat bu yarar kesinleşmiş değil; dolayısıyla likopen miktarını artırma hedefi, tek başına kanserden korunma iddiasını desteklemiyor.

Et benzeri lezzet doğrulanırsa proje, bitkisel alternatiflerde tadı doğrudan yenilebilir bitkide oluşturma yaklaşımına örnek sunabilir. Demirden yararlanma hedefi de doğrulanırsa beslenme açısından ayrı bir kullanım alanı gündeme gelebilir; mevcut aşamada ise bu iki sonucun birbirinden bağımsız olarak gösterilmesi gerekiyor.