İçeriğe geç
SON HABERLER
Ekonomi

Ekonomi yönetiminden sektöre ‘Altın vuruş’

Türkiye’nin Ağustos 2023’te işlenmemiş altın ithalatına getirdiği kotanın ardından dünya altın ihracatındaki payı yüzde 2,44’ten yüzde 0,67’ye düştü

Atlas Newsdesk
Ekonomi yönetiminden sektöre 'Altın vuruş'

Türkiye’nin küresel altın ihracatındaki payı, aktarılan ticaret verilerine göre 2023 sonundaki %2,44’ten 2026 başında %0,67’ye geriledi.

Karşılaştırılan dönemlerde Türkiye’nin ihracat geliri küçülürken dünya genelindeki altın ticareti değer olarak büyüdü. Aktarılan dış ticaret rakamları, Türkiye’nin ihracatının 2023’ün son çeyreğindeki 4,7 milyar dolardan 2026’nın ilk çeyreğinde 2,64 milyar dolara indiğini, düşüşün %43,9 olduğunu gösteriyor.

Aynı karşılaştırmada küresel ihracat tutarı 192,6 milyar dolardan 392,2 milyar dolara çıkarak yüzde 103,6 arttı. Türkiye’nin pazar payındaki yaklaşık yüzde 72’lik kayıp, hem kendi satış değerindeki gerilemeyi hem de dünya toplamının genişlemesini birlikte yansıtıyor; tek başına üretim miktarındaki değişimi göstermiyor.

Kota ile ihracat rekabeti arasındaki denge

Hazine ve Maliye Bakanlığı, cari işlemler açığını daraltma hedefiyle 7 Ağustos 2023 tarihinde işlenmemiş altına aylık 12 tonluk ithalat sınırı koydu. Uygulamanın öncesindeki yedi aylık dönemde bu ürün grubunun ithalatı yaklaşık 320 ton, parasal karşılığı ise 19,2 milyar dolardı.

Kaynakta aktarılan fiyat bilgilerine göre, düzenlemenin ardından yurt içindeki fiziki altın zaman zaman uluslararası fiyatlara göre primli işlem gördü. Kilogram bazındaki farkın bazı dönemlerde 12.000 doları bulduğu belirtiliyor; ancak bu farkın hangi tarihlerde oluştuğu veya ne kadar sürdüğü açıklanmıyor.

Sektör temsilcileri, hammadde için ödedikleri yüksek bedelin dış pazarlarda fiyat tutturmayı zorlaştırdığını ve siparişlerin bir bölümünün rakip ülkelere yöneldiğini söylüyor. Bununla birlikte, aktarılan değerlendirmede şirket adları, sipariş tutarları veya bu satışların yöneldiği ülkeler yer almıyor; dolayısıyla etkinin firma bazındaki büyüklüğü belirlenemiyor.

Bakanlık, ihracatçıların altına ulaşmasını kolaylaştırmak için tahsis düzenini değiştirerek bu gruba ayrılan kotayı artırdı. Kamu bankaları da kuyum işletmelerinin altın tedarikine dahil edildi; ancak aktarılan bilgiler, değişikliklerin maliyet farkını ne ölçüde kapattığını göstermiyor.

Pazar payı ve ürün bileşimi ayrışıyor

Türkiye’nin dünya ihracatındaki ağırlığı kota sonrasında kesintisiz biçimde düşmedi. Aktarılan seride pay 2024’ün üçüncü çeyreğinde %2,1’e kadar çıkarken, ardından 2025’in ilk çeyreğinde %1,4’e ve aynı yılın son çeyreğinde yüzde 0,9’a geriledi.

Bu seyir, kota uygulamasıyla pazar kaybının aynı döneme rastladığını ortaya koyuyor; ancak kaybın tümünü tek düzenlemeye bağlamak için yeterli değil. Altının dünya fiyatı, ülkeler arasındaki ticaretin yönü ve satılan ürünlerin bileşimi de dolar cinsinden ihracat karşılaştırmasını etkileyen unsurlar arasında bulunuyor.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine atfedilen ayrı bir seride, ekim ayındaki mücevher ihracatı yıllık yüzde 33,8 artışla 760,8 milyon dolar olarak veriliyor. Bununla birlikte, aktarılan metin bu ekim ayının yılını belirtmediğinden söz konusu rakamı çeyreklik altın ihracatı serisiyle aynı takvime yerleştirmek mümkün değil.

Yine yılı belirtilmeyen ocak–ekim toplamında mücevher ihracatı yaklaşık 7,63 milyar dolar olarak aktarılıyor; altın takının katkısı 3,46 milyar dolar, külçe altının katkısı 2,95 milyar dolar düzeyinde. Bu dağılım, toplam ihracat tutarının yalnızca takı üretimini temsil etmediğini gösteriyor; külçe satışlarıyla işlenmiş ürünlerin performansını ayırmak gerekiyor.

Üreticiler için belirleyici olan fiyat farkı

İhracatçılara yönelik tahsis değişiklikleri yerel fiyat primini düşürürse, üreticilerin uluslararası müşterilere sunduğu fiyatlar üzerindeki hammadde baskısı hafifleyebilir. Bu senaryoda sektörün rekabet koşulları iyileşebilir; ancak mevcut bilgiler, herhangi bir şirketin kazancını veya Türkiye’nin dünya ticaretinden alacağı payı hesaplamaya olanak vermiyor.

Fiyat farkı devam ederse, sektör temsilcilerinin dile getirdiği sipariş kaybı riski de sürebilir. Politika açısından denge, ithalatı sınırlayarak dış açığı kontrol etme hedefiyle ihracata çalışan işletmelerin tedarik ihtiyacı arasında kuruluyor; eldeki rakamlar bu iki etkinin net dış denge sonucunu ölçmüyor.

Bundan sonraki değerlendirmede ihracat tutarı kadar takı ve külçe ayrımı ile yerel altının uluslararası fiyatlara göre konumu da belirleyici olacak. Dünya ticaretindeki büyümenin Türkiye’de üretime ve siparişlere yansıyıp yansımadığını anlamak için aynı dönemleri kapsayan, ürün bazında ayrıştırılmış verilere ihtiyaç var.

More stories

Son haberler