Bosna Hersek sandık başında

Bosna Hersek seçimleri, üç üyeli Devlet Başkanlığı Konseyi ve parlamentolar için 4 Ekim'de ülkeyi sandığa taşıyor.

Oy verme işlemi TSİ 08.00'de başladı ve 20.00'ye kadar sürecek. Seçmenler aynı gün içinde devlet, entite ve kanton düzeylerinde birden fazla makam için tercih yapıyor; bu yapı Bosna Hersek'i Avrupa'nın en karmaşık seçim sistemlerinden biri haline getiriyor.

Üç düzey aynı sandıkta

Seçmenler Devlet Başkanlığı Konseyinin Boşnak, Sırp ve Hırvat üyelerini belirlerken, Bosna Hersek Parlamenter Meclisi için de oy kullanıyor. Aynı süreçte Bosna Hersek Federasyonu (FBiH) Temsilciler Meclisi, Sırp Cumhuriyeti (RS) Ulusal Meclisi, RS başkanlığı ve FBiH'deki 10 kanton meclisi için sandık kuruluyor.

Özel statülü Brcko'da da hükümette yer alacak isimler belirleniyor. Bu nedenle seçimin sonucu yalnızca merkezi yönetimi değil, ülkenin yerel idaresini ve entite düzeyindeki güç dağılımını da şekillendirecek.

Konsey için 10 aday

Bosna Hersek'te devletin en üst makamı tek kişilik bir cumhurbaşkanlığı değil, üç üyeli Devlet Başkanlığı Konseyi. Boşnak ve Hırvat üyeler FBiH'den, Sırp üye ise RS'den seçiliyor.

Boşnak üyelik için mevcut üye Denis Becirovic, SDA lideri ve eski konsey üyesi Bakir İzetbegoviç, Semir Efendic ve Fahrudin Radoncic yarışıyor. Hırvat üyelikte Darijana Filipovic, Zdenko Lucic ve Slaven Kovacevic aday olurken, Sırp üyelikte mevcut üye Zeljka Cvijanovic, Marinko Bozovic ve Nebojsa Vukanovic sandıkta yer alıyor.

2022 seçimlerinde Boşnak üyeliğini Denis Becirovic, Hırvat üyeliğini Zeljko Komsic, Sırp üyeliğini ise Zeljka Cvijanovic kazanmıştı. Bu yılki tablo, özellikle Hırvat temsilin nasıl belirleneceği konusundaki uzun süreli Boşnak-Hırvat gerilimi nedeniyle yakından izleniyor.

RS başkanlığı için 12 aday bulunuyor ve seçmenler tek adaya oy verecek. En fazla oyu alan aday başkan olacak; yarışta Savo Minic ve Branko Blanusa adları öne çıkıyor.

Dayton düzeni pusulada

Seçim mimarisi, 1992-1995 Bosna Savaşı'nı bitiren Dayton düzeninin kurduğu idari yapıya dayanıyor. Ülke FBiH ve RS olmak üzere iki entiteye ayrılırken, Brcko ayrı statüde yönetiliyor.

Devlet düzeyindeki Parlamento iki kanattan oluşuyor. Temsilciler Meclisi'nin 42 üyesinin üçte ikisi FBiH'den, üçte biri RS'den doğrudan seçiliyor; 15 üyeli Halklar Meclisi ise Boşnak, Hırvat ve Sırp topluluklarının beşer temsilcisinden oluşuyor ve dolaylı yöntemle belirleniyor.

Sistemin tartışmalı noktası, etnik kimlik ile ikamet edilen entite arasındaki bağ. RS'de yaşayan bir Boşnak veya Hırvat kendi topluluğunun Devlet Başkanlığı temsilcisi için oy kullanamazken, FBiH'de yaşayan bir Sırp da Sırp üye için oy veremiyor.

Hırvat milliyetçisi HDZ BiH, Boşnak seçmenlerin Hırvat temsilci seçiminde belirleyici olmasını engelleyecek bir yasa değişikliği istiyor. Böyle bir değişiklik yalnızca seçim yasasını değil, anayasal düzeni de ilgilendirdiği için uzlaşma alanı dar kalıyor.

Teknoloji sayımı öne çekiyor

Bu seçimde yaklaşık 4.500 sandık noktasında biyometrik seçmen doğrulama, oy pusulası tarama ve video gözetim sistemi kullanılacak. Seçmenler kimlik kontrolünden sonra parmak izi okutacak, ancak oy verme işlemi kağıt pusulayla yapılacak.

Pusulaların sandığa atılmadan önce taranması ve verilerin doğrudan Merkez Seçim Komisyonuna (CIK) iletilmesi, ilk sonuç saatini öne çekebilir. Seçim takvimine göre ilk sonuçların 20.00'de, resmi sonuçların ise en geç 20 Kasım'da açıklanması bekleniyor; önceki seçimlerde ilk veriler çoğunlukla 23.00 civarında duyuruluyordu.

Seçim sonrası kurulacak yönetimin ilk sınavı Avrupa Birliği süreci olacak. Bosna Hersek Aralık 2022'de aday ülke statüsü aldı ve 2024'te üyelik müzakerelerine başladı, ancak reform başlıkları siyasi blokajlar ve kurucu halklar arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle yavaş ilerledi.

Yeni hükümet AB uyum yasalarında ilerleme sağlayabilirse, ülkenin kurumları ve Batı Balkanlar'daki genişleme dosyası için daha öngörülebilir bir zemin oluşabilir. Blokajların sürmesi halinde merkezi kurumlar, RS yönetimi ve kantonlar arasındaki yetki gerilimleri reform takvimini yeniden sınırlayabilir.

Küresel ölçekte Bosna Hersek'in seçim sonucu tek başına makro dengeleri değiştirecek büyüklükte değil. Ancak Balkanlar'da siyasi istikrarın korunması, AB'nin genişleme kapasitesi, bölgesel yatırım algısı ve enerji ile güvenlik işbirliği kanalları açısından izlenecek bir test olarak kalıyor.