ABD'nin Hassas F-35 Teknolojisi Çin'in Eline Geçti

F-35 parçaları Avustralya’dan ABD’ye giderken Hong Kong’a yöneldi; Çin makamlarının elinde olduğu iddiası Kongre incelemesini genişletti. İade yok.

Konu hakkında bilgi sahibi iki kişinin aktardığına göre sevkiyatta, Avustralya ordusuna ait bir F-35’ten sökülen kokpit kanopisi ile silah bölmesi kapağı bulunuyordu. Parçalar mayıs sonunda inceleme, olası onarım ya da imha için ABD’ye gönderilmişti.

Hong Kong rotası belirsiz

Sevkiyatın ABD’ye giderken Güney Kore’de durduğu, ardından Hong Kong’a yönlendirildiği belirtildi. Kaynaklar, yön değişikliğinin kasıtlı bir karar mı yoksa lojistik hata mı olduğunun henüz bilinmediğini söyledi.

Taşımanın UPS tarafından yapıldığı aktarıldı. Şirketin bu sevkiyattaki rolüne ilişkin kamuya açık ayrıntılar sınırlı kalırken, güzergahın neden değiştiği olayın merkezindeki soru olarak duruyor.

Lockheed Martin tarafından üretilen iki bileşenin de F-35’in düşük görünürlük kabiliyetine katkı sağlayan radar soğurucu kaplamaya sahip olduğu belirtildi. Bu nitelik, parçaların yalnızca yedek parça değil, hassas teknoloji içeren savunma unsurları olarak ele alınmasına yol açıyor.

Pentagon iade sürecinde

ABD Savunma Bakanlığı, kullanılamaz durumdaki F-35 bileşenlerinin sevkiyatında yaşanan sorundan haberdar olduğunu açıkladı. Bakanlık, parçaların geri alınması, olayın soruşturulması ve tekrarını önleyecek güvenlik adımlarının geliştirilmesi için ABD makamları ve sektör ortaklarıyla çalışıldığını bildirdi.

Lockheed Martin, taşıma yöntemlerinin ABD Savunma Bakanlığı tarafından belirlendiğini ve taşıyıcının hükümetin koyduğu parametreler içinde seçildiğini açıkladı. Şirket, sevkiyatı hangi firmanın yaptığını kamuya açık biçimde adlandırmadı; denetim süreçlerini güçlendirmeye dönük önlemler üzerinde çalıştığını belirtti.

Avustralya Savunma Bakanı Richard Marles, olayın Avustralya tarafındaki bütün yönleriyle incelendiğini söyledi. Marles, ülkesinin F-35 programındaki katılım modeline ve Lockheed Martin üzerinden yürütülen sürece güvendiklerini ifade etti.

Kongre komiteleri devrede

ABD Kongresi’nde en az iki komite sevkiyatın Çin makamlarının eline nasıl geçtiğini inceliyor. Senato Silahlı Hizmetler Komitesi’nin 23 Haziran’da düzenlediği kapalı F-35 oturumunda, program ofisi yetkililerinin parçaların geri alınmasını umduklarını söylediği belirtildi.

Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi ile Silahlı Hizmetler Komitesi de dosyayı izliyor. Silahlı Hizmetler Komitesi Sözcüsü Heather Vaughan, komitenin konudan haberdar olduğunu ve birden fazla bilgilendirme aldığını söyledi.

Senato Silahlı Hizmetler Komitesi Hava-Kara Alt Komitesi Sözcüsü Dave Vasquez de alt komitenin olayı incelediğini açıkladı. Kamuya açık bilgiler, soruşturmanın şimdilik sevkiyat zinciri, güvenlik protokolleri ve parçaların geri alınması başlıklarına yoğunlaştığını gösteriyor.

F-35 zinciri sıkılaşıyor

Çin’in F-35 teknolojisine erişme girişimlerine ilişkin kaygılar uzun süredir Washington’ın savunma ihracatı tartışmalarında yer alıyor. Başkan Trump’ın ilk döneminde Birleşik Arap Emirlikleri’ne F-35 satışı planının ilerlememesinde, hassas teknolojiye Çin üzerinden erişim ihtimali de gündeme gelmişti.

Benzer kaygılar, Suudi Arabistan’a F-35 satışı planı etrafındaki Kongre tartışmalarında da dile getirildi. Bu dosya, parça sevkiyatının tedarik zinciri güvenliğiyle teknoloji kontrolü arasındaki bağı yeniden öne çıkarıyor.

F-35 programı yaklaşık 20 ülkenin kullandığı bir platforma dayanıyor. Avustralya, Hint-Pasifik bölgesindeki bakım ve parça tedariki ağında yer aldığı için olay yalnızca iki ülke arasındaki bir lojistik sorun olarak sınırlı kalmıyor.

Eğer parçalar kısa sürede geri alınır ve kaplamanın incelenmediği teyit edilirse, küresel ölçekte etki daha çok ihracat kontrolleri ve sevkiyat denetimlerinin sıkılaşmasıyla sınırlı kalabilir. Bu durumda Lockheed Martin için operasyonel yük artar; savunma sanayisi için de hassas bileşenlerin taşınmasında daha dar rota ve taşıyıcı onayları gündeme gelir.

Eğer parçaların geri alınması uzar ya da inceleme yapıldığı şüphesi güçlenirse, ABD müttefiklerine F-35 satışı ve bakım ağı daha sert siyasi denetime girer. Bu senaryoda makro etki savunma ticaretinde yavaşlayan onay süreçleri olur; Lockheed Martin program denetimiyle karşılaşır, sektör ise parça lojistiğinde maliyeti artıran güvenlik katmanları eklemek zorunda kalır.