Ukrayna Savaşı NATO Sınırlarına Ne Kadar Yaklaştı?

Yaprak Akkaya (Wisconsin / ABD)

29 Mayıs'ta Romanya’nın Ukrayna sınırına yakın Galati kentine bir Rus insansız hava aracının düşmesi dikkatleri yeniden Rusya Ukrayna savaşına çekti. Bir evin çatısına isabet eden Rus İHA'sı iki sivilin yaralanmasına sebep oldu. Romanya, Rusya ve NATO yetkilileri olayın ardından açıklamalar yaparken, savaşın etkilerinin NATO ülkelerine ne kadar yaklaşmış olduğu sorusu yeniden tartışılmaya başlandı.

Bu olay, Rusya ile NATO arasında doğrudan bir çatışmanın başladığı anlamına gelmiyor ancak son yıllarda yaşanan benzer vakalar, Ukrayna savaşının yalnızca Ukrayna sınırları içinde kalmadığını bir kez daha gösterdi. Savaşın Ukrayna dışına taştığı bu gibi olaylarda gözler direkt olarak savaşın doğrudan komşuları olan Romanya, Polonya ve Baltık ülkeleri gibi NATO üyesi ülkelere ve dolayısıyla NATO’ya çevriliyor.

Romanya

Romanya, Ukrayna ile yaklaşık 600 kilometrelik sınır paylaşan ve Karadeniz'e kıyısı bulunan bir NATO ülkesi. Bu nedenle savaşın başladığı 2022 yılından bu yana çatışmalardan en fazla etkilenen NATO üyelerinden biri olarak görülüyor. Özellikle Rusya'nın son dönemde Ukrayna’nın Tuna Nehri üzerindeki limanlarına yönelik saldırıları, Romanya sınırına oldukça yakın bölgelerde gerçekleşiyor. Bu nedenle zaman zaman insansız hava araçları veya mühimmat parçaları Romanya topraklarına düşebiliyor. Ancak Romanya'nın önemi yalnızca coğrafi konumundan kaynaklanmıyor. Ukrayna savaşından önce NATO içinde önemli ancak daha az dikkat çeken üyelerden biri olan Romanya, savaşın başlamasıyla birlikte ittifakın doğu kanadında daha görünür bir rol üstlenmeye başladı. Karadeniz'e kıyısı olması, Ukrayna'ya komşu olması ve Rusya'nın faaliyetlerini yakından takip edebilecek bir konumda bulunması nedeniyle NATO'nun bölgedeki planlamalarında daha önemli hale geldi.

Son yıllarda NATO'nun birçok tatbikatı Romanya'da gerçekleştirildi ve ittifakın bölgedeki askerî varlığı artırıldı. Bu nedenle Galati'de yaşanan son olay yalnızca Romanya'nın güvenliğiyle ilgili değil; NATO'nun doğu sınırlarının güvenliğiyle ilgili bir mesele olarak da değerlendiriliyor.

NATO

Son gelişmelerin ardından dikkatler bir kez daha NATO Antlaşması’nın kolektif savunma ilkesini içeren 5. maddesine çevrildi. Bu maddede NATO ülkeleri içlerinden bir veya birkaçına yöneltilecek silahlı bir saldırının hepsine yöneltilmiş bir saldırı olarak değerlendirileceği ve silahlı kuvvet kullanımı da dahil olmak üzere gerekli görülen eylemlerde bulunarak saldırıya uğrayan taraf ya da taraflara yardımcı olacakları konusunda anlaşmışlardır. Ancak kamuoyunda zaman zaman düşünüldüğünün aksine, 5. madde otomatik çalışan bir mekanizma değil. Bir olayın kasıtlı bir saldırı mı, teknik bir hata mı yoksa savaşın yarattığı dolaylı bir sonuç mu olduğu öncelikle değerlendirmeye alınıyor. Bu nedenle Romanya'ya düşen İHA sonrasında NATO ülkeleri olayı kınasa da bunu yapılan değerlendirmeler sonucunda doğrudan ittifaka yönelik bir saldırı olarak değerlendirmedi.

Ukrayna savaşı boyunca NATO'nun temel yaklaşımı da bu oldu. Bir yandan Ukrayna'ya destek verilirken, diğer yandan savaşın NATO ile Rusya arasında doğrudan bir çatışmaya dönüşmesini önlemeye çalışıldı. Bu nedenle sınır bölgelerinde yaşanan her olay, askerî olduğu kadar diplomatik bir kriz yönetimi meselesi olarak da görülüyor.

Güvenlik ikilemi ve caydırıcılık

Romanya'da yaşanan olay, uluslararası ilişkilerde sıkça kullanılan "güvenlik ikilemi" kavramını da yeniden gündeme getiriyor. Rusya, Ukrayna çevresindeki askerî faaliyetlerini kendi güvenliği açısından gerekli gördüğünü savunurken; NATO ülkeleri aynı faaliyetleri bölgesel güvenlik açısından tehdit olarak değerlendiriyor. Buna karşılık NATO'nun doğu Avrupa'daki askerî varlığını artırması da Moskova tarafından tehdit olarak algılanıyor. Bu durum tarafların kendi güvenliklerini artırmaya çalışırken karşılıklı güvensizliği de büyüttüğü bir döngü yaratıyor.

Bu noktada NATO'nun son yıllarda en fazla vurgu yaptığı kavramlardan biri caydırıcılık oldu. Caydırıcılık, bir rakibin saldırı düzenlemesini engellemek için ona böyle bir girişimin maliyetinin yüksek olacağını göstermeye dayanıyor. NATO'nun Romanya, Polonya ve Baltık ülkelerindeki askerî varlığını artırmasının temel amacı da doğrudan savaşmak değil, olası bir saldırıyı baştan engellemek. İttifak böylece herhangi bir NATO ülkesine yönelik saldırının yalnızca o ülkeye değil, tüm ittifaka yapılmış sayılacağı mesajını vermeye çalışıyor.

Karadeniz

Karadeniz; Avrupa ve Asya arasındaki önemli ticaret güzergâhlarından biri olarak her yıl yüz milyarlarca dolarlık ticaret ve enerji taşımacılığına ev sahipliği yapıyor. Bu ekonomik ve lojistik hat, aynı zamanda deniz güvenliği ve askerî hareketlilik nedeniyle Rusya, Ukrayna, NATO ve Avrupa Birliği’ni aynı coğrafyada doğrudan kesişen aktörler haline getiriyor.

Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ilhak etmesi ve 2022’de Ukrayna’ya karşı geniş çaplı işgal harekâtı başlatması, Karadeniz’in güvenlik tartışmalarındaki yerini belirgin şekilde artırdı. Bu gelişmeler, NATO’nun bölgedeki askerî planlamalarını daha görünür hale getirirken, AB açısından da yaptırımlar ve enerji güvenliği başlıklarını daha merkezi bir gündeme taşıdı.

Kıyıdaş ülkelerden hem NATO hem de Avrupa Birliği üyesi olan Romanya’ya bir Rus insansız hava aracının düşmesi ise, savaşın etkilerinin yalnızca Ukrayna ile sınırlı kalmadığını ve Karadeniz hattı üzerinden ittifak sınırlarına kadar uzanabildiğini gösterdi. Bu tür olaylar, bölgedeki risklerin artık yerel değil, doğrudan NATO ve AB’nin güvenlik çerçevesiyle bağlantılı bir alan içinde değerlendirildiğini ortaya koyuyor.

Genel Tablo

Romanya'ya düşen Rus İHA'sı, Ukrayna savaşının NATO ile Rusya arasında doğrudan bir çatışmaya dönüştüğünü göstermiyor fakat savaşın sürdüğü bölgeler ile NATO sınırları arasındaki mesafenin ne kadar daraldığını hatırlatıyor.

Bugün Romanya'da yaşanan bir sınır ihlali, yarın başka bir NATO ülkesinde benzer güvenlik tartışmalarını gündeme getirebilir. Bu nedenle son olay yalnızca teknik bir hava sahası ihlali olarak değil; Ukrayna savaşının Avrupa'nın doğusunda yarattığı güvenlik sorunlarının yeni bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Romanya'da yaşanan son olayın önemi de burada yatıyor. Mesele yalnızca bir insansız hava aracının nereye düştüğü değil; savaşın sınır bölgelerinde yaşayan ülkeler için ne tür riskler yarattığı ve NATO'nun bu riskleri nasıl yönetmeye çalıştığı sorusu. Bu nedenle Galati'deki olay, Ukrayna savaşının Avrupa güvenliği üzerindeki etkilerinin henüz sona ermediğini gösteren son örneklerden biri olarak öne çıkıyor.