Sigara satışlarında yeni dönem hazırlığı: HES kodu benzeri sistem gündemde

AKP, sigara satışlarında takip ve çocuklara satışta ruhsat yaptırımı üzerinde çalışıyor; hazırlık henüz yasa teklifine dönüşmüş değil.

Hazırlıklara ilişkin habere göre çalışma, satış işlemlerinin izlenmesini ve tütün yasaklarına yönelik cezaların yükseltilmesini kapsıyor. İşletmeler açısından gündemdeki seçenekler yalnızca para cezalarıyla sınırlı değil; çocuklara satış yapanların ruhsatlarının geçici süreyle askıya alınması da değerlendiriliyor.

Haberde, Sağlık Bakanlığı bürokratlarının AKP Meclis grubuna sunduğu bilgiler arasında Türkiye'deki yıllık tüketimin 8,5 milyar paket olduğu aktarılıyor. Ancak bu rakamın hangi döneme ait olduğu ve önceki yıllarla karşılaştırması belirtilmediğinden, tüketimin artış hızı hakkında sonuç çıkarmak mümkün değil.

Satış takibinde çok kurumlu hazırlık

Görüşülen seçeneklerden biri, sigara alışverişlerinin HES kodunu andıran bir mekanizmayla izlenmesi. Haberde Sağlık Bakanlığının teknik kapasitesinin bu uygulamayı destekleyebileceği belirtiliyor; sistemin nasıl işleyeceğine ilişkin ayrıntılar ise yer almıyor.

Hazırlıkta öne çıkan uygulama güçlüğü, tütün satışının tek tip işletmeyle sınırlı olmaması. Marketlerden büfelere ve bakkallara uzanan satış ağı nedeniyle mekanizmanın kısa sürede devreye alınmasının zor olduğu aktarılıyor.

Bu nedenle teknik hazırlıkların Ticaret Bakanlığı ile diğer ilgili kurumların katılımını gerektirdiği belirtiliyor. Takip mekanizması tamamlanmadan önce ise denetimlerin sıklaştırılması ve yaptırım çerçevesinin değiştirilmesi planlanıyor; böylece teknik uygulama ile ceza düzenlemesi ayrı takvimlerde ilerleyebilir.

Çocuklara satışta ruhsat yaptırımı gündemde

Haberde mevcut kuralların 18 yaşını doldurmayan kişilere sigara satışını yasakladığı hatırlatılıyor. Çalışmanın bu bölümünde değerlendirilen değişiklik, yeni bir yaş sınırı getirmekten ziyade yürürlükteki yasağa uymayan işletmelere yönelik yaptırımları ağırlaştırmak.

Çocuklara satış yaptığı belirlenen işletmeler için ruhsatın askıya alınması ve faaliyete geçici ara verilmesi seçenekleri üzerinde duruluyor. Aynı davranışın tekrarlanması durumunda daha ağır yaptırımlar uygulanması da hazırlığın başlıkları arasında bulunuyor.

Bu seçenekler yasalaşırsa, ilgili işletmenin karşılaşacağı sonuç yalnızca ödeyeceği ceza olmayacak; satış faaliyetinin durması da gündeme gelebilecek. Ancak askıya alma süresi, ihlalin nasıl belgeleneceği ve tekrar halinde uygulanacak yaptırım basamakları hakkında kesinleşmiş ayrıntı açıklanmış değil.

Ceza tutarları ve yürürlük tarihi belirsiz

Haberde aktarılan 2026 tutarlarına göre, kapalı yerde sigara içmenin idari cezası 1.764 lira. İşletmelerin sigara yasağı kapsamındaki sorumluluklarını ihlal etmesi durumunda ise ceza, ihlalin türüne göre 24.440 liradan 122.660 liraya kadar çıkabiliyor.

Mevcut uygulama için aktarılan bu tutarlar, hazırlanan düzenlemenin yeni ceza tarifesi değil. Çalışmada özellikle işletmelere uygulanan yaptırımların artırılması değerlendiriliyor, fakat artışın miktarı veya oranı henüz açıklanmadı; dolayısıyla olası mali yükü hesaplamak için yeterli bilgi bulunmuyor.

Yine haberdeki mevzuat aktarımına göre, tekrar eden ihlallerde para cezası yükseliyor ve üçüncü ihlal işletmenin 10 gün ile bir ay arasında kapatılmasıyla sonuçlanabiliyor. Kapalı alan yasağına ilişkin bu yaptırım çerçevesi ile çocuklara satış için değerlendirilen ruhsat tedbiri, hazırlığın farklı başlıklarını oluşturuyor.

Ceza değişiklikleri takip altyapısından önce yürürlüğe girerse, ilk aşamada mevcut denetimler üzerinden işlem yapılması planlanıyor. İzleme mekanizmasının da devreye alınması halinde ise satış noktaları ile ilgili kurumlar arasındaki uygulama düzeninin açıklığa kavuşması gerekecek.

Hazırlığın yasa teklifine dönüşmesi, hangi seçeneklerin korunacağını ve işletmelere hangi yükümlülüklerin getirileceğini gösterecek. Şimdilik yeni ceza rakamları, ruhsat yaptırımının süresi ve satış takibinin başlangıcı hakkında kesin karar açıklanmadığı için, değerlendirilen tedbirleri yürürlükteki kurallardan ayırmak gerekiyor.