İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan: Nükleer silah geliştirmiyoruz, zaten haram

İran nükleer programı, Pezeşkiyan'ın ABD ile görüşmeyi güvensizlik şartına bağlaması ve denetime açık mesajı sonrası yeniden diplomasi gündemine girdi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD'de yayımlanan bir televizyon söyleşisinde bu hafta New York'ta ABD Başkanı Trump ile görüşüp görüşmeyeceğine doğrudan yanıt vermedi. İki ülke arasında derin bir güvensizlik bulunduğunu belirtti ve masaya dönülmesi için önce hangi başlıklarda uzlaşı aranacağının netleşmesi gerektiğini söyledi.

Pezeşkiyan'ın anlatımına göre, müzakereler devam ederken ABD İran'a defalarca saldırdı. Bu çerçevede İran lideri, acele bir liderler buluşmasından çok yazılı taahhüt, denetim düzeni ve karşılıklı uygulama güvencesi istediği mesajını verdi.

Hürmüz için 7 gün

Pezeşkiyan, İran Dışişleri Bakanı'nın BM Genel Kurulu sırasında ABD tarafına bir öneri sunduğunu söyledi. Kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı'nın 7 gün içinde yeniden açılacağını ve nükleer anlaşma için görüşmelerin başlayabileceğini belirtti.

Boğaz, Körfez ile küresel enerji rotaları arasındaki ana geçitlerden biri olduğu için Tahran'ın mesajı yalnızca ikili diplomasiyle sınırlı değil. Pezeşkiyan'ın tarif ettiği takvim kısa tutuldu: kabul gününden sonraki bir haftalık dönemde deniz geçişi ve nükleer masa birlikte ele alınacak.

İran Cumhurbaşkanı, ABD'nin ilk çerçeveye dönmesi halinde İran'ın taahhütlerine uyacağını söyledi. "Söz verdiğimiz her şeye sadık kalırız" ifadesi, önerinin merkezine karşılıklı uygulama şartını yerleştirdi.

Denetçiler için açık kapı

ABD'nin İran'dan uranyum zenginleştirmeyi tamamen durdurmasını istediği bir dönemde Pezeşkiyan, BM nükleer denetçilerinin ülkeye girişine izin verilebileceğini doğruladı. Denetim başlığında anlaşmaların müzakereler kapsamında yapılabileceğini belirtti.

Bu çerçeve, İran'ın denetimi tümden reddetmediğini, fakat bunu pazarlık dosyasının ayrı bir başlığı olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Tahran açısından kritik ayrım, denetim izni ile zenginleştirmenin tamamen durdurulması talebinin aynı siyasi bedelle ele alınmaması.

Pezeşkiyan, ülkesinin nükleer silah üretmek istemediğini yineledi ve dini yasak vurgusu yaptı. Nükleer silah geliştirmenin haram olduğunu, bu nedenle devlet içinde aksi yönde eğilim olsa bile bu yolun dini açıdan kapalı olduğunu savundu.

Mücteba Hamaney'in sağlık mesajı

Pezeşkiyan, yeni Dini Lider Mücteba Hamaney'in kamuoyu önünde görünmemesiyle ilgili sorulara da doktor kimliğiyle yanıt verdi. Söyleşideki soru, bu yılın başlarında olduğu belirtilen saldırı sonrasında liderlik ve sağlık durumuna ilişkin iddialar bağlamında yöneltildi.

Pezeşkiyan, Mücteba Hamaney ile biri 7 saati aşan iki görüşme yaptığını belirtti. Yüz ve bacaklardaki yaraların iyileştiğini, tıbbi değerlendirmesine göre sağlık sorunu bulunmadığını söyledi.

İran Cumhurbaşkanı, hava saldırıları sırasında İranlı yetkililerin sığınaklarda olduğu yönündeki soruyu da reddetti. Sığınakta olsalardı ülkeyi yönetemeyeceklerini söyledi ve yönetimin halk için risk aldığını savundu.

Enerji ve diplomasi sınavı

Eğer Washington teklifi kabul eder ve 7 günlük Hürmüz takvimi işlerse, enerji taşımacılığında risk primi azalabilir. Bu senaryoda Tahran yaptırım pazarlığında daha geniş bir zemin bulur; petrol taşımacılığı ve sigorta şirketleri için geçiş maliyetleri aşağı yönlü baskı görebilir.

Eğer görüşmeler uranyum zenginleştirme konusunda tam duruş talebine kilitlenirse, küresel piyasa etkisi sınırlı kalır ve diplomatik dosya yeniden askıya alınabilir. İran zaman kazanmış olur, enerji sektörü ise Hürmüz geçiş riskini fiyatlamayı sürdürür.

En açık belirsizlik, Pezeşkiyan'ın sözünü ettiği çerçevenin ABD tarafından hangi resmi belge veya güvenceyle karşılanacağı. Bu yanıt alınmadan liderler düzeyinde görüşme, denetim takvimi ve Hürmüz adımı aynı hızda ilerlemeyebilir.