Fon iadelerinde hesaplama değişiyor, MASAK 29 ülkeden bilgi istedi

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu, fon mağduriyetlerine ilişkin yasa teklifini kabul ederken, olağan dışı kazançların iadesinde kullanılacak hesaplama yöntemini değiştiren düzenlemeyi de metne ekledi. Düzenleme, fon pay sahiplerinin Merkezi Kayıt Kurumu, Takasbank ve ilgili kuruluş kayıtları üzerinden fon ve hesap bazında belirlenmesini öngörüyor. Bu çerçeve, iade sürecinde hak sahipliği tespitini daraltarak ödeme anlaşmazlıklarını azaltmayı hedefliyor.

Komisyonda yapılan açıklamalara göre Mali Suçları Araştırma Kurulu, yurt dışındaki varlıkların tespiti için 29 ülkeden 48 ayrı bilgi talebinde bulundu. Talepler, 278 gerçek ve tüzel kişinin nakdi varlıkları, hesapları ve kripto varlıklar dahil mal varlıklarına ilişkin bilgileri kapsıyor. Süreçte başsavcılıklarla resmi temas kurulduğu ve adli istinabe yoluyla yabancı ülke mercilerinden bilgi istendiği belirtildi.

Teklif, fonlardan gerçeğe aykırı fiyatlar üzerinden çıkarak normalin üzerinde kazanç sağladığı değerlendirilen yatırımcıların iade tutarını yeniden hesaplamayı amaçlıyor. Buna göre yatırımcının elde ettiği kazanç, benzer fonların getirisiyle veya ilgili hissenin bağlı olduğu endeksin ya da Sermaye Piyasası Kurulu'nun belirleyeceği piyasa ölçütünün getirisiyle karşılaştırılacak. Normal getiriyi aşan bölüm iade hesabına alınacak.

Kayıtlar fon bazında karşılaştırılacak

Yeni yöntem, hak sahipliği tespitinde tek kayıt yerine birden fazla kurumsal veri setinin karşılaştırılmasına dayanıyor. Merkezi Kayıt Kurumu ve Takasbank kayıtlarının fon ve hesap bazında eşleştirilmesi, özellikle pay devri, saklama kaydı ve ödeme sırası gibi başlıklarda oluşabilecek uyuşmazlıkları azaltmak için kullanılacak.

Hesaplamada tüketici fiyat endeksi ile yurt içi üretici fiyat endeksindeki değişim oranlarının ortalamasının dikkate alınması öngörülüyor. Bu unsur, iade edilecek tutarın yalnızca nominal kazanca göre değil, enflasyon etkisiyle birlikte belirlenmesi anlamına geliyor. Detayların Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenmesi bekleniyor; bu nedenle uygulamanın kesin sınırları ikincil düzenlemelerle netleşecek.

Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı İlhan Hatipoğlu, komisyonda yaptığı açıklamada yurt dışındaki varlıkların Türkiye'ye getirilmesi sürecinin ilgili kurumlar ve başsavcılıklar üzerinden takip edildiğini söyledi. Hatipoğlu'nun verdiği bilgiye göre bilgi talepleri, banka hesapları ve nakdi varlıkların yanında kripto varlıkları da kapsıyor. Bu kapsam, soruşturmanın yalnızca yerel hesap hareketleriyle sınırlı kalmadığını gösteriyor.

Kripto varlıklarda izleme sınırı

MASAK Başkanı Hasan Kaymak, mali işlemlerin tamamının kurul denetiminden geçtiği yönünde bir mekanizma bulunmadığını belirtti. Kaymak'a göre MASAK, şüpheli işlem bildirimi veya ilgili kurumlardan gelen bildirim üzerine işlem yapıyor; rutin analizlerde bildirilmesi gereken bir işlemin bildirilmediği anlaşılırsa cezai süreç işletiliyor. Bu açıklama, fon krizinde kurumlar arası bildirim akışının soruşturmanın zamanlaması açısından belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Kaymak ayrıca bazı kripto varlık hareketlerinde soğuk cüzdan kullanımının iz sürmeyi zorlaştırdığını söyledi. Ona göre bir varlık yurt dışındaki bir hesaptan yine yurt dışındaki başka bir hesaba aktarılmışsa, işlem gerçekleşmeden önce bunu görmenin veya talep etmenin mümkün olmadığı durumlar bulunuyor. Bu sınırlama, varlık takibinde zincir üstü izleme ile adli yardımlaşma süreçlerinin birlikte yürütülmesini gerektiriyor.

Borsa İstanbul Genel Müdürü Korkmaz Ergun, fon soruşturmalarına konu işlemlerle ilgili bildirimlerin Sermaye Piyasası Kurulu'na yapıldığını ve Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda açıklandığını söyledi. SPK İkinci Başkanı Ahmet Aksu ise Devlet Denetleme Kurulu'nun yürüttüğü çalışmanın sonucuna göre kurumun sorumluluk alanlarının netleşeceğini ifade etti. Bu açıklamalar, piyasa altyapısı, gözetim ve bildirim zincirinin soruşturma dosyasındaki ana başlıklardan biri olmayı sürdüreceğini gösteriyor.

Bankacılık tarafında sınırlı etki mesajı

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı Şahap Kavcıoğlu, Tera Destek ve Hedef, Tera Faktoring ve Hedef Destek Faktoring ile ilgili TMSF devrine değinerek bankaların faaliyette olan işlemlerinde sorun bulunmadığını söyledi. Kavcıoğlu'nun değerlendirmesi, fon kaynaklı işlemlerin bankacılık sistemi geneline yayılan bir sorun olarak görülmediği mesajını içeriyor. Yine de faktoring şirketlerinin devri, varlık-yükümlülük dengesi ve mağduriyetlerin karşılanması açısından takip edilecek başlıklar arasında kalıyor.

Piyasa açısından düzenlemenin etkisi, olağan dışı kazanç tanımının nasıl uygulanacağına ve SPK'nın belirleyeceği piyasa ölçütlerinin kapsamına bağlı olacak. Ölçütler dar tanımlanırsa iade hesabı daha sınırlı bir yatırımcı grubunu etkileyebilir; daha geniş yorumlanırsa fonlardan çıkış fiyatları, endeks getirileri ve benzer fon performansları arasında daha ayrıntılı bir karşılaştırma yapılması gerekebilir. Her iki durumda da uygulama, fon yönetim şirketleri, saklama kuruluşları ve aracı kurumlar için belge, kayıt ve uyum yükünü artırabilir.

Bir sonraki aşamada teklifin yasalaşma takvimi, SPK'nın ikincil düzenlemeleri ve MASAK'ın 29 ülkeden istediği bilgilerin dönüşü izlenecek. Bu başlıklar, iade tutarlarının hesaplanması, varlıkların tahsili ve sermaye piyasası kurumlarının operasyonel yükü açısından belirleyici olacak.