Cali Fonu biyoçeşitlilik hedefinde beklenen desteği bulamadı

Doğa koruma projelerine finansman aktarmak amacıyla hayata geçirilen küresel Cali Fonu, büyük şirketlerin katılım sağlamaması nedeniyle başlangıç hedeflerine ulaşmakta zorlanıyor. Doğal genetik kaynaklardan ticari fayda sağlayan aktörleri çevre koruma süreçlerine dahil etmeyi amaçlayan mekanizma, ilk etapta hedeflenen gelir düzeyinin oldukça altında bir başlangıç yaptı.

Resmi kayıtlara göre, yıllık bir milyar dolarlık gelir hedefiyle oluşturulan fona şu ana kadar yalnızca 7 bin 85 dolar doğrudan ödeme yapıldı. Ermenistan'ın başkenti Erivan'da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler Biyoçeşitlilik Zirvesi öncesinde toplam taahhüt miktarının 10 bin 656 dolara ulaştığı belirtildi. Girişimin duyurulmasından bu yana geçen sürede küresel ölçekteki hiçbir büyük ilaç üreticisinin fona finansal katkıda bulunmaması dikkat çekti.

Mevcut nakit desteğinin tamamı İngiltere ve Belçika merkezli üç küçük biyoteknoloji şirketi tarafından sağlandı. Çevre alanında faaliyet gösteren sivil toplum temsilcileri, gönüllü katkı sisteminin yetersiz kaldığına işaret ederek fonu tartışmak için düzenlenen toplantıların maliyetinin toplanan kaynağı aştığını ifade ediyor.

İlaç endüstrisinden mekanizma eleştirisi

Araştırma kuruluşlarının sunduğu analizlere göre, dünyanın önde gelen 15 ilaç firması geçtiğimiz yıl yaklaşık 161 milyar dolar kâr elde etti. Fonun tavsiye ettiği oranlara göre kârlarının yüzde 1'ini ya da gelirlerinin binde 1'ini aktarmaları durumunda, bu şirketlerin 756 milyon dolar katkı sağlayabileceği hesaplanmıştı. Ancak ilaç sektörü temsilcileri sistemin kurgusuna dair ciddi soru işaretleri taşıdıklarını savunuyor.

Uluslararası ilaç üreticileri birlikleri, mevcut çerçevenin ulusal yasal düzenlemelerle çakıştığını ve ilaç geliştirme süreçlerindeki genetik veri kullanımını yanlış yorumladığını ileri sürüyor. Temsilciler, dijital genetik verinin kullanılıp kullanılmadığına bakılmaksızın şirketlerin toplam gelirlerinden pay talep edilmesinin hakkaniyetli olmadığını dile getiriyor.

Sektördeki bazı küresel aktörler biyoçeşitliliğin ve sağlıklı ekosistemlerin insan sağlığı açısından önemini kabul etse de çok taraflı mekanizmalar netleşmeden gönüllü ödeme yapmaktan kaçınıyor. Şirketler, fonun ulusal mevzuatlarla nasıl entegre olacağına dair daha fazla somut ayrıntı talep ediyor.

Finansman açığı ve gelecek belirsizliği

Cali Fonu, doğa koruma projelerindeki 700 milyar dolarlık küresel açığı kapatma çabalarının bir parçası olarak tasarlandı. Mekanizmanın temel odağını, kamuya açık veri tabanlarında saklanan ve laboratuvar araştırmalarında kullanılan organizmalara ait dijital genetik bilgiler oluşturuyor. Bu verilerden elde edilen gelirlerin en az yarısının ise yerli halklar ve yerel toplulukların çevre koruma projelerine yönlendirilmesi öngörülüyor.

Yerli halk temsilcileri, devasa kârlar elde eden şirketlerin doğayı koruyan öncü topluluklara destek vermekten kaçındığını belirterek bu yaklaşımı eleştiriyor. Fon yetkilileri ise benzer finansal araçların tam kapasiteyle işlemesinin genellikle iki ila üç yıl aldığını belirterek toplanan miktarın henüz düşük olmasını olağan karşılıyor.

Erivan'daki müzakerelerde fonun işleyiş modelinin netleşmesi ve şirketlerin bilgilendirilmesi hedefleniyor. Zirve sürecinde sağlanacak yeni taahhütlerin, mekanizmanın geleceğini ve özel sektörün doğa finansmanına katılım düzeyini belirlemesi bekleniyor.