Binlerce yıldır hayattalar: Gezegenin en uzun ömürlü 10 canlı türü

Dünyanın en yaşlı canlıları, 75 yaşındaki bir albatros ile 200 bin yıllık deniz çayırı arasında uzanıyor. Liste, uzun yaşamın ölçeğini gösteriyor.

Derlemedeki örnekler, tekil hayvanlardan klonal bitki kolonilerine kadar farklı yaşam biçimlerini kapsıyor. En genç kayıt 75 yaşındaki Wisdom adlı Laysan albatrosu; en eski örnek ise Formentera yakınlarında yaklaşık 200 bin yaşında olduğu tahmin edilen Posidonia oceanica deniz çayırı.

200 bin yıllık sınır

İspanya’nın Balear Adaları açıklarındaki Posidonia oceanica alanı, genetik araştırmalara göre dünyanın bilinen en yaşlı tekil canlı organizmalarından biri sayılıyor. Akdeniz’e özgü deniz çayırı, Pando gibi kendini klonlayarak yayılan bir yapı oluşturuyor.

Utah’taki Pando da yaşın nasıl tanımlandığını zorlaştıran örneklerden biri. Yaklaşık 50 bin titrek kavaktan oluşan koru, ortak kök sistemi ve aynı genetik yapı nedeniyle tek bir organizma kabul ediliyor; alanı 40 hektardan fazla, yaşı ise yaklaşık 80 bin olarak tahmin ediliyor.

Antarktika’daki McMurdo Boğazı çevresinde yaşayan Anoxycalyx joubini türü deniz süngerleri için verilen yaş tahmini yaklaşık 15 bin yıl. Açık renkli ve büyük gövdeli bu canlıların olağanüstü uzun ömrü, çok yavaş büyümeleriyle ilişkilendiriliyor; 15 ila 150 metre derinlikte yaşayabiliyorlar.

Adalar ve kayıtlı ağaçlar

Hayvanlar arasında Wisdom ve Jonathan, uzun yaşamın daha görünür iki örneği. Wisdom ilk kez 1956’da halkalandı ve her sonbaharda Pasifik’teki Midway Atolü’ne döndüğü, yaşamı boyunca en az 30 yavru yetiştirdiği belirtiliyor.

Saint Helena Adası’ndaki dev kaplumbağa Jonathan’ın 1,8 bin’de doğduğu düşünülüyor, ancak kesin yaşı bilinmiyor. Seyşeller kökenli Jonathan, 1,9 bin’de adaya getirildi ve o tarihten bu yana valinin konutunun bulunduğu arazide yaşıyor.

Avrupa ve Güney Asya’daki bazı bitkiler, insan kayıtlarıyla doğal tarihin kesiştiği örnekler sunuyor. Almanya’nın Hildesheim kentindeki Bin Yıllık Gül’ün 815 yılında dikildiği düşünülüyor; İkinci Dünya Savaşı bombardımanında katedral yıkılırken köpek gülü olarak bilinen çalı hayatta kaldı.

Sri Lanka’nın Anuradhapura kentindeki Jaya Sri Maha Bodhi ağacı için verilen yaş tahmini yaklaşık 2.300 yıl. Kutsal incir ağacının, Siddhartha Gautama’nın aydınlanmaya ulaştığı Hindistan’daki Bodhi ağacından alınan bir dalla milattan önce yaklaşık 250 yılında dikildiği düşünülüyor.

Klonlar ve koruma gerilimi

Girit’in Vouves köyündeki zeytin ağacının 2.000 ila 3.000 yaşında olduğu tahmin ediliyor ve ağaç hâlâ zeytin veriyor. And Dağları’ndaki yareta bitkileri de benzer bir zaman ölçeğine ulaşıyor; en büyük örneklerinin 3.000 yaşına varabildiği düşünülüyor.

Yareta, Peru, Bolivya, Şili’nin kuzeyi ve Arjantin’in batısında yüksek rakımlarda yetişiyor. Yüzyılda yalnızca yaklaşık bir metre büyüyen bitki, geçmişte yakıt olarak kullanıldı; bugün nesli tehlike altındaki türler arasında yer alıyor.

Kaliforniya’daki Beyaz Dağlar’da bulunan Methuselah adlı bristlecone çamı ise klonlanmamış, genetik olarak ayrı bir organizma olduğu belirtilen en yaşlı örneklerden biri. Yaklaşık 5.000 yaşındaki ağacın tam konumu, korunması amacıyla gizli tutuluyor.

Bu canlıların geleceği, yaş tahminlerinin ötesinde koruma biçimleriyle bağlantılı. Eğer turizm erişimi Pando, Vouves ve Formentera gibi alanlarda yoğunlaşırsa ziyaret yönetimi belirleyici olacak; eğer konum gizliliği sürerse Methuselah gibi örneklerde kamuya açık bilgi sınırlı kalacak.

Liste, uzun yaşamın tek bir biyolojik modele bağlı olmadığını gösteriyor. Kuşlar, kaplumbağalar, ağaçlar, süngerler ve klonal bitki kolonileri, farklı ekosistemlerde zamanın canlı kaydını taşımayı sürdürüyor.