Bilim insanlarından 115 milyon yıllık keşif: Dinozor kanına dair izler bulundu

Curtin Üniversitesi araştırmacıları, 115 milyon yıllık dinozor fosili içinde kan hücreleriyle bağlantılı moleküler izler belirlediklerini bildirdi.

Ekibin bildirdiği bulgu, yalnızca alyuvara benzeyen yapıların görülmesine değil, bunların içindeki moleküler kalıntıların kimyasal olarak belirlenmesine dayanıyor. Araştırmacılar, bu ayrımın soyu tükenmiş canlıların biyolojisini incelemek açısından yeni bir olanak sunduğunu belirtiyor.

Alyuvar biçiminden kimyasal kanıta geçiş

İncelenen kemikler, Brezilya'nın kuzeydoğusunda bulunan etçil teropod Aratasaurus museunacionali türüne ait. Araştırma, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlandı; ekip, uzuvlardan alınan kemiklerde damarların geçtiği dar kanallara odaklandı.

Çalışmada bu kanalların içinde mineralleşmiş çok sayıda alyuvar yapısı saptandığı bildirildi. Araştırmacılar, kimyasal incelemelerde hemoglobinin oksijen taşıma işlevinde rol oynayan hem bileşenine ait moleküler izler de belirlediklerini açıkladı.

Ekip ayrıca kolajenle bağlantılı amino asitler tespit ettiğini bildirdi. Kolajen, kemiklerde ve başka bağ dokularında yer alan yapısal bir protein; dolayısıyla çalışmada kanla ilişkili bulguların yanında farklı biyolojik bileşenlere ilişkin izler de değerlendirildi.

Araştırmacılar, çalışmayı fosilleşmiş dinozor alyuvarlarının içindeki hemoglobin kökenli moleküllerin kimyasal olarak doğrulandığı ilk örnek olarak tanımlıyor. Daha önceki incelemelerde kan hücrelerini andıran yapılar bildirilmiş, ancak bunların içindeki ilgili moleküler kalıntılar kesin biçimde gösterilememişti.

Bu nedenle araştırmanın yenilik iddiası, fosilde yalnızca hücre biçimlerinin bulunmasına dayanmıyor. Ekibin öne çıkardığı nokta, hücre olarak tanımlanan yapılarla bunların içinde saptanan kimyasal izlerin birlikte değerlendirilmesi.

Hausmannit mineraline koruyucu rol atfediliyor

Araştırmacıların açıklamaya çalıştığı temel mesele, bu biyolojik izlerin nasıl bu kadar uzun süre dayanabildiği. Ekip, hausmannit mineralinin hem hücresel yapıları hem de bunlara bağlı moleküler bileşenleri kararlı hale getirerek korunmaya yardımcı olmuş olabileceğini düşünüyor.

Bu açıklamada mineralin yanı sıra hayvanın gömüldüğü ortam da rol oynuyor. Araştırmacılara göre kalıntıların ölümün ardından hızla tortuyla örtülmesi, oksijenin sınırlı olması ve yoğun mikrobiyal faaliyet, korunmayı destekleyen koşullar arasında bulunmuş olabilir.

Ekibin sunduğu koruma mekanizması, kesinleşmiş bir neden olarak değil, bulguları açıklamaya yönelik bir değerlendirme olarak aktarılıyor. Kimyasal izlerin saptanması ile bu izlerin hangi süreç sayesinde korunduğunun açıklanması, araştırmanın birbirinden ayrı iki boyutunu oluşturuyor.

Çalışmayı yöneten Profesör Kliti Grice, Curtin Üniversitesi WA-Organik ve İzotop Jeokimyası Merkezi Direktörü olarak görev yapıyor. Grice, bulguların hemoglobin gibi biyomoleküllerin jeolojik zaman boyunca dayanamayacağı yönündeki kabullerin yeniden değerlendirilmesini gerektirdiğini belirtiyor.

Dinozor fizyolojisinden astrobiyolojiye uzanan sorular

Grice'a göre moleküler kalıntılar, nesli tükenmiş hayvanların fizyolojik özelliklerini ve yaşam ortamlarını araştırmak için kullanılabilir. Kanın özellikleri, metabolizma ve hareketlilik düzeyi, bu yaklaşımın yeni bilgi sağlayabileceği alanlar arasında gösteriliyor.

Bu olanaklar, söz konusu hayvanın metabolizmasının ya da fiziksel etkinliğinin şimdiden çözümlendiği anlamına gelmiyor. Araştırmacıların değerlendirmesi, korunmuş moleküler malzemenin bu tür soruların ileride incelenmesine yardımcı olabileceği yönünde.

Ekip, geleneksel yöntemlerin fark etmediği benzer kalıntıların başka fosillerde de bulunabileceğini düşünüyor. Eğer farklı örneklerde aynı tür kimyasal kanıtlar elde edilirse, bulgunun tek bir dinozorla sınırlı olup olmadığı daha kapsamlı biçimde değerlendirilebilir.

Curtin Üniversitesi Yer ve Gezegen Bilimleri Fakültesi Başkanı Profesör Martin Van Kranendonk ise araştırmayı, moleküler yapıların uzun süre ve zorlu koşullarda korunmasını anlamak açısından değerlendiriyor. Çalışma, Grice'a 2021'de verilen Avustralya Araştırma Konseyi Laureate Fellowship desteği kapsamında yürütüldü.

Araştırmanın astrobiyolojiye olası katkısı da biyolojik izlerin hangi koşullarda kalıcı olabildiği sorusuna dayanıyor. Korunma mekanizması başka örneklerle desteklenirse, Dünya dışındaki eski yaşam belirtilerini arayan çalışmalar için de yol gösterici olabilir; bu bağlantı henüz olası bir uygulama alanı olarak sunuluyor.