Beyaz Saray’dan Moskova kararı: Yaptırımlar 60 günlüğüne donduruldu

Trump yaptırımları 60 güne kadar askıda kalırken Washington, enerji fiyatlarını sınırlamak için Rusya'dan dizel alımını artırmaya hazırlanıyor.

ABD Başkanı Trump, 16 Ekim Cuma imzaladığı başkanlık kararnamesiyle Graham Yasası kapsamında geçen ay yürürlüğe giren yaptırım ve gümrük vergilerinin uygulanmasına muafiyet tanıdı. Karar, Rus mallarına ek vergiler ile Rusya'dan petrol ve doğal gaz alan ülkelere dönük ceza planını kapsıyor.

Başkanlık kararnamesi daha önce uygulamaya konulan Rusya yaptırımlarını kaldırmıyor. Yeni düzenleme, ek tedbirlerin ne zaman ve hangi kapsamda devreye alınacağına ilişkin Washington içinde bir ara dönem açıyor.

60 günlük muafiyet penceresi

Trump, Florida'daki Mar-a-Lago malikanesinde gazetecilere yaptığı açıklamada nihai kararını henüz duyurmadığını söyledi. Başkan Trump, "Birçoğunuz kararımın ne olduğunu henüz bilmiyorsunuz ama bunu çözeceğiz, siz de öğreneceksiniz" dedi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Özbekistan ziyareti öncesinde gazetecilere yaptığı değerlendirmede inceleme süresinin 60 güne kadar uzayabileceğini belirtti. Rubio, Trump'ın yaptırımlar ve tarifelerin hem küresel ekonomi hem de ABD ekonomisi için ne anlama geldiğini analiz etmek istediğini söyledi.

Rubio, özellikle Hindistan gibi Rus enerjisine bağımlılığı süren ticaret ortaklarının bu adımlardan etkilenebileceğine dikkat çekti. Başkanlık kararnamesinde muafiyetin biteceği kesin bir tarih yer almıyor; yeni bir karar alınana kadar uygulamanın sürebileceği belirtiliyor.

Rus dizeli hesabı

Yaptırım kararının ertelenmesi, kasım ayındaki ara seçimler öncesinde enerji fiyatlarının Beyaz Saray üzerindeki siyasi baskıyı artırdığı bir döneme denk geliyor. Washington yönetimi ayrıca İran'la devam eden savaşın küresel petrol arzını sekteye uğrattığı değerlendirmesiyle yakıt piyasasına dönük yeni adımlar arıyor.

Bu çerçevede ABD ile Rusya arasında dizel arzını artırmaya dönük ayrı bir anlaşmaya varıldığı açıklandı. Başkan Trump'a göre Rusya ilk aşamada ABD'ye 300 bin metrik tondan fazla dizel gönderecek; sevkiyatların kasım ayında ve sonrasında sürmesi planlanıyor.

Rubio anlaşmayı savunurken "Bu dizel öyle ya da böyle satılacak. Tek fark, ABD'nin bundan ne kadar pay alacağı" dedi. Rubio ayrıca Orta Doğu ve Ukrayna'daki savaşların enerji piyasaları üzerindeki etkilerinin giderek iç içe geçtiğini, Washington'ın iki krizi aynı anda yönetmeye çalıştığını söyledi.

Kiev ve Kongre baskısı

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, yaptırımların askıya alınmasının Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i cesaretlendireceğini ve savaşın uzamasına yol açabileceğini söyledi. Kiev açısından karar, Rusya'nın savaş finansmanını sınırlamayı hedefleyen baskı aracının ertelenmesi anlamına geliyor.

ABD içinde de Cumhuriyetçi kanattan itiraz geldi. Graham Yasası'nın hazırlanmasına öncülük eden Lindsey Graham'in kız kardeşi olarak aktarılan Cumhuriyetçi Senatör Darline Graham, Rusya üzerindeki baskının sürmesi gerektiğini belirterek "Putin'e de Rusya'ya da güvenmiyorum" dedi.

Kararın destekçileri için temel mesele, enerji fiyatlarının seçmen davranışı ve ticaret ortakları üzerindeki etkisini ölçmek. Karşı çıkanlar ise gecikmenin Moskova üzerindeki ekonomik baskıyı azaltabileceğini ve Ukrayna'ya verilen siyasi mesajı zayıflatabileceğini savunuyor.

Üç enerji senaryosu

Muafiyet 60 güne kadar korunursa, küresel makro düzeyde kısa vadeli enerji arzı endişeleri sınırlanabilir; Beyaz Saray iç piyasadaki yakıt fiyatları için manevra alanı arar. Enerji sektörü açısından bu yol, Rus dizelinin nereye yönleneceği ve hangi alıcıların cezadan muaf kalacağı sorularını öne çıkarır.

Trump yönetimi inceleme sonunda ek yaptırımları ve tarifeleri uygularsa, Rus enerjisi alan ülkeler için maliyet hesabı değişebilir. Bu senaryoda küresel ticaret ortaklarıyla gerilim artabilir, Washington Rusya üzerindeki baskı söylemini güçlendirebilir ve rafineri piyasaları alternatif dizel kaynaklarına daha fazla yönelebilir.

Rus dizel sevkiyatları fiyat baskısını azaltmazsa, Beyaz Saray hem yaptırım ertelemesini hem de enerji politikasını savunmakta daha zor bir siyasi zemine girebilir. Açık kalan soru, 60 günlük değerlendirmenin sonunda Trump'ın enerji fiyatlarını mı yoksa Rusya üzerindeki ekonomik baskıyı mı daha yüksek öncelik olarak göreceği.