Beyaz Saray’dan Moskova kararı: Yaptırımlar ertelendi, Kiev tepkili

Trump kararı, Rus enerjisi ithalatçılarına yüzde yüz’e varan tarifeleri erteledi; hamle Kongre ve Avrupa’da Ukrayna politikası tartışmasını büyüttü.

Kararname muafiyeti süresiz bıraktı

ABD Başkanı Trump, cuma günü yayımlanan başkanlık kararıyla geçen ay imzaladığı yaptırım düzenlemesinin uygulanmasını askıya aldı. Düzenleme, Rus petrolü veya gazının en büyük beş ithalatçısından ABD’ye gelen ürünlere yüzde yüz’e varan gümrük vergileri öngörüyordu.

Trump, ertelemenin gerekçesini ABD’nin ulusal çıkarları olarak gösterdi. Kararnamede muafiyetin bu çıkara nasıl hizmet ettiği açıklanmadı; ertelemenin, yönetim yeni bir adımı uygun görene kadar yürürlükte kalacağı belirtildi.

Lindsey Graham’ın adıyla anılan yasa, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşta enerji gelirlerinden sağladığı finansmanı hedefliyordu. Rusya Varlık Fonu Başkanı Kirill Dmitriyev kararı memnuniyetle karşıladı ve ABD ile Rusya arasındaki ekonomik işbirliğinin iki ülkenin çıkarına olduğunu savundu.

Kongre tepkisi iki partili

Karar, Kongre’de iki partiden de eleştiri aldı. Demokrat Senatör Elizabeth Warren, ertelemeyi liderlik başarısızlığı olarak nitelendirdi ve Ukrayna’ya destek konusunda güçlü bir iki partili uzlaşı bulunduğunu söyledi.

Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi üyesi Don Bacon, Trump’ın savaşı bitirmek yerine uzattığını savundu. Yasanın hazırlanmasına katkı veren Senatör Richard Blumenthal ise muafiyetlerin ABD ulusal güvenliğiyle ilgisi olmadığını ileri sürerek Trump’ı Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e yakınlaşmakla eleştirdi.

Demokrat Temsilciler Meclisi üyesi Don Beyer, kararın Kongre’nin Rusya’yı Ukrayna’ya yönelik saldırıları nedeniyle cezalandırma iradesiyle çeliştiğini söyledi. Bu tepki hattı, yaptırım dosyasının yalnızca enerji fiyatları değil, ABD’nin Ukrayna politikasındaki kurumsal denge açısından da izleneceğini gösteriyor.

Kiev hattında güvenlik baskısı

Karar, Washington ile Kiev arasındaki gerilimin arttığı bir haftanın sonunda geldi. Kaynak metinde yer alan aktarıma göre Trump yönetimi, yükselen petrol fiyatlarını sınırlamak amacıyla Ukrayna’ya Rus petrol tesislerine yönelik saldırılarını durdurması için baskı yaptı.

Aynı aktarıma göre Ukrayna bu talebe kısa süre uydu, ardından saldırılarını yeniden başlattı. Rusya ise hafta boyunca Ukrayna’nın enerji altyapısını hedef almayı sürdürdü.

Trump’ın geçen hafta Rus dizel yakıtı ihracatına izin veren bir anlaşmaya vardığı ve bunun Avrupalı liderleri şaşırttığı aktarıldı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, bu kararın kendisinde ihanete uğramışlık hissi yarattığını söyledi.

ABD ile Ukrayna arasındaki güvenlik işbirliği de baskı altında görünüyor. İstihbarat paylaşımının aksadığına ilişkin haberler ve Elon Musk’ın Starlink uydu internet sisteminin askerî kullanımına getirilen kısıtlamalar, kaynak metne göre Ukrayna’nın cephe kapasitesini etkiledi.

Zelenski, Starlink hizmetlerinin iyileştiğini ancak tamamen normale dönmediğini açıkladı. Trump ise ABD’nin Ukrayna ile istihbarat paylaşımını durdurmadığını söyledi.

Ukrayna’nın, Rus füze ve insansız hava aracı saldırıları sürerken ABD yapımı Patriot hava savunma sistemleri için önleyici füze stoklarını tükettiği de aktarıldı. Patriot, balistik füzeleri engelleyebilen az sayıdaki sistemden biri olduğu için Ukrayna’nın hava savunmasında ayrı bir yer tutuyor.

Avrupa 22’nci paketi hazırlıyor

Avrupa liderleri, Trump’ın Ukrayna çizgisine ilişkin kaygıların arttığı ortamda Zelenski’ye destek mesajlarını yineledi. Zelenski, cuma günü Belçika’da düzenlenen zirvede Avrupa’daki “gerçek liderleri” överek Trump’a dolaylı bir eleştiri yöneltti.

Avrupa Birliği liderleri, Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinden bu yana hazırlanan 22’nci yaptırım paketi üzerinde çalıştıklarını açıkladı. Birlik, Putin savaşı sona erdirene kadar Moskova üzerindeki yaptırımların artırılacağını vurguladı.

Muafiyet korunursa, Rus enerjisi alan ülkeler üzerindeki ABD baskısı azalabilir ve Trump’ın işaret ettiği yakıt fiyatı kaygıları kısa vadede öne çıkabilir. Bu durumda enerji piyasası açısından ticaret akışları daha az kesintiye uğrarken, Ukrayna’ya destek veren ülkeler arasında yaptırım koordinasyonu zayıflayabilir.

Trump yönetimi ertelemeyi kaldırırsa, yüzde yüz’e varan tarife tehdidi Rus petrolü ve gazıyla bağlantılı ithalat kanallarında yeniden baskı yaratır. O senaryoda küresel enerji dengesi fiyat, tedarik ve diplomasi üzerinden etkilenir; ABD yönetimi Kongre ile, Avrupa enerji sektörü de yeni uyum maliyetleriyle karşılaşır.

Başlıca açık sorular muafiyetin ne kadar süreceği, Kongre’nin yasal karşılık verip vermeyeceği ve Kiev’in Rus enerji tesislerine yönelik saldırı çizgisini sürdürüp sürdürmeyeceği. Patriot stokları, Starlink erişimi ve istihbarat paylaşımı ise savaş alanındaki kapasiteyi belirleyecek dosyalar arasında kalıyor.