Suriye’deki 20.000 Uygur savaş sonrası şüpheyle karşılanıyor

Emily Feng, The Diplomat’ta 14 Ekim’de yayımlanan röportajında, Suriye’deki Uygur nüfusunun 20.000’e ulaştığını ve iç savaşın ardından şüpheyle karşılandığını söyledi.

Bu sayı, Feng’in yalnızca "binlerce" olarak tanımladığı savaşçı grubundan daha yüksek. Bu durum, savaş sonrası meselenin artık militanların yanı sıra aileleri ve toplulukları da ilgilendirdiğini gösteriyor.

"Our Hearts Burned for Home: Uyghur Militants in Syria’s Civil War" kitabının yazarı Feng, bu anlatıyı Xinjiang ve Çin’in 2017 başında başlayan gözaltı kampanyası üzerine yıllar süren çalışmalarını takip eden haberciliğe dayandırdı.

Feng’in aktardığına göre Pekin, Xinjiang’daki gözaltı ve tutuklamalara ilişkin nadir resmi açıklamalarında Suriye ve Afganistan’daki Uygur "teröristleri" kanıt sunmadan gerekçe gösterdi. Feng, The Diplomat’a yaptığı açıklamada, "Suriye’deki varlıkları, Çin vatandaşı bu kadar çok Uygur’un çoğunlukla gerçek bir yargı süreci olmaksızın gözaltına alınması ve tutuklanması için hiçbir şekilde gerekçe olamaz," dedi.

Feng, Suriye’ye erişimin 2024 sonlarında Assad rejiminin çöküşünden sonra mümkün olduğunu belirtti. Birçok Uygur’un ilk olarak halihazırda büyük bir diasporanın bulunduğu Türkiye’ye yerleşmeye çalıştığını, ancak Türkiye’nin ikamet belgelerini sınırlandırması ve bazı Uygurların Çin’e sınır dışı edilmesine yardımcı olmasının ardından kuzey Suriye’ye geçtiğini aktardı.

Röportaja göre, Suriye’ye geçenler için savaş hem askeri eğitim hem de Uygurların Doğu Türkistan olarak da adlandırdığı Xinjiang’daki Uygurlara destek arama yolu sundu. Feng, "Bir Uygur komutan daha sonra bana aktif bir savaşın bedava pratik olduğunu söyledi," dedi.

Haberi, Uygur savaşçılar ve aileleriyle yapılan "beş düzine kadar mülakata" dayandı. Görüşülen kişiler, 5 Temmuz 2009’da Urumqi’de yaşanan şiddet olaylarını ve ardından gelen baskı ile ayrımcılığı, birçok kişiyi önce Türkiye’ye, ardından da Suriye’ye yönelten bir dönüm noktası olarak nitelendirdi.

Feng’in aktarımı, Turkestan Islamic Party’yi (TIP) karşılaştığı ETIM bağlantılı savaşçılardan ayırıyor. Daha geniş bir militan Uygur hareketinin Suriye kolu olarak tanımlanan TIP; Idlib’de kendi kendine yeten topluluklar kurarak ve erkek, kadın ile çocuklardan oluşan 20.000 kişilik bir nüfusa sosyal hizmetler sağlayarak daha örgütlü bir güç haline geldi.

Siyasi zorluk, Pekin’in güvenlik tehdidi olarak gösterdiği aynı savaşçıların Suriye içinde de tedirginlikle karşılanması. Feng, TIP’in Hayat Tahrir Al-Sham da dahil olmak üzere al-Qaida bağlantılı gruplarla bağlarını sürdürdüğünü ve TIP ile HTS kendilerini siyasi olarak daha ana akım göstermeye çalıştıkça bu bağların ayrışmaya yol açtığını söyledi.

Röportaja göre, Uygurlar da dahil olmak üzere yabancı savaşçılar, birçok Suriyeli azınlık topluluğu tarafından korku ve şüpheyle karşılanıyor. Feng, bazı Suriyelilerin savaştan sonra kalan yabancıların gitmesini istediğini, Uygurların ise sıklıkla Özbek savaşçılarla karıştırıldığını belirtti.

Bildirilen askeri rol de dış gözlemcilerin beklediğinden daha büyüktü. Feng, Uygur savaşçıların büyük çatışmalarda yer aldığını, Hayat Tahrir Al-Sham’ın Halep’i almasına yardım ettiğini ve yeni hükümet kurulurken daha sonra Damascus’a girdiğini söyledi. Feng’e göre Suriye Devlet Başkanı Ahmed Al Sharaa, Uygurları özel konuşmalarında sadık ve etkili bir savaş gücü olarak kabul ediyor.