Axios: Rusya'daki laboratuvardan Sovyet dönemi virüsü sızmış olabilir

Akciğer vebası şüphesi, Sibirya’daki Anti-Veba Araştırma Enstitüsü’nde bir çalışanın ölümü sonrası ABD tarafından izleniyor.

Zatürre teşhisiyle hayatını kaybeden çalışanın enfeksiyonunun niteliği henüz netleşmedi. Aktarılan bilgilere göre olası senaryolardan biri, hızlı tedavi edilmediğinde ölümcül seyredebilen pnömonik veba.

Rubio dosyayı yakından izliyor

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, durumun panik yaratacak düzeyde olmadığını, ancak takip edilmesi gerektiğini söyledi. Eski sağlık yetkilileri de ABD’nin bu tür olaylar için protokolleri ve eylem planları bulunduğunu belirtiyor.

Kaynak metinde, gerekirse ABD Dışişleri Bakanlığı’nın seyahat uyarısı yayımlayabileceği, CBP ve CDC aracılığıyla sınır noktaları ile havalimanlarında ek kontroller uygulayabileceği aktarılıyor. Böyle bir adım henüz açıklanmış resmi bir karar değil.

Sibirya vakasında iki olasılık

Vakanın kaynağına ilişkin iki ana olasılık öne çıkıyor. İlki, çalışanın Moğolistan-Rusya sınırında vebanın doğal görüldüğü hayvan saha çalışmalarıyla temas etmiş olabileceği değerlendirmesi.

İkinci olasılık, eğer ölümden Yersinia pestis sorumluysa, suşun antibiyotiklere dirençli veya genetiği değiştirilmiş bir versiyon olabileceği yönündeki tartışma. Bu iddia kesin tanı, laboratuvar sonucu veya resmi Rus açıklamasıyla doğrulanmış değil.

Enstitünün geçmişte askeri modifikasyonlara karşı aşı ve tanı kitleri geliştirdiği belirtiliyor. Ancak kaynak metinde, kurumun doğrudan bir silah geliştirme sürecine katıldığına ilişkin kanıt bulunmadığı da yer alıyor.

Yersinia pestis geçmişi ağır

Veba bakterisinin biyolojik silah potansiyeli, vakaya ilişkin hassasiyeti artıran tarihsel unsur. CDC verilerine göre Sovyetler Birliği, 1970’li ve 1980’li yıllarda havaya yayılmak üzere biyolojik silah olarak kullanılabilecek antibiyotiğe dirençli Yersinia pestis üretti.

CDC, bu tarihsel kayıtlar ve terör örgütlerini içeren son olaylar ışığında ABD ile diğer ülkelerin Y. pestis içeren biyoterör saldırısına hazır olması gerektiğini vurguluyor. Bu ifade, mevcut Sibirya vakasının biyoterör olayı olduğunu göstermiyor; yalnızca hazırlık gerekçesini anlatıyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın 2024 değerlendirmesinde Rusya’nın biyolojik silah programını sürdürdüğü ve eski Sovyet programını bünyesine katarak geliştirdiği sonucuna varıldığı aktarılıyor. Bu değerlendirme de Rusya kaynaklı mevcut vakaya ilişkin doğrudan kanıt olarak sunulmuyor.

Sınır kontrolleri gündeme gelebilir

Sağlık uzmanlarının panik için neden görmediği belirtilse de olay, salgın hazırlığı ve biyogüvenlik kapasitesi açısından izleniyor. Vaka sayısında artış olursa mevcut teşhislerin, direnç durumunun ve temas zincirlerinin yeniden değerlendirilmesi gerekecek.

Eğer ölüm doğal saha temasıyla bağlantılı çıkarsa, küresel etki daha çok bölgesel gözetim, saha güvenliği ve enstitünün çalışma protokolleri üzerinden sınırlı kalabilir. Bu durumda biyogüvenlik sektörü için odak, sınır aşan salgından çok laboratuvar ve arazi çalışması standartları olur.

Eğer dirençli veya değiştirilmiş bir suş doğrulanırsa, konu halk sağlığı dosyasından güvenlik dosyasına daha hızlı kayar. Böyle bir senaryoda makroekonomik etkiyi belirleyecek mekanizma, yayılımın kendisinden çok seyahat uyarıları, sınır kontrolleri ve ülkelerin biyolojik tehdit hazırlığını artırması olur.

Şimdilik kritik açık soru ölüm nedeninin kesinleşip kesinleşmeyeceği ve yeni vaka bildirilip bildirilmeyeceği. Tanı sonucu, Rus makamlarının açıklamaları ve ABD’nin olası seyahat veya sınır adımları dosyanın sağlık olayı mı, güvenlik riski mi olarak ele alınacağını belirleyecek.