Reuters: Hürmüz Boğazı’nda gemi kontrolü İran’a bırakılabilir

İran ile Umman arasında yürütülen müzakerelerde, Hürmüz Boğazı'ndan Basra Körfezi'ne giriş yapan gemiler üzerinde Tahran'a denetim yetkisi verilmesini öngören bir anlaşma taslağının ele alındığı öne sürüldü. Reuters'a konuşan İranlı ve bölgesel kaynaklar, ücretlendirme, denetim mekanizması ve ABD'nin tutumu gibi başlıklarda ise taraflar arasında henüz uzlaşma sağlanamadığını belirtti.

Beş aydır devam eden İran-ABD savaşını sona erdirmeye yönelik diplomatik temaslar kapsamında hazırlanan taslağın hayata geçmesi halinde, İran'ın bugüne kadarki en önemli diplomatik kazanımlarından biri olacağı değerlendiriliyor. ABD yönetimi ise iddialara ilişkin resmi açıklama yapmadı.

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik anlaşmanın yakın olduğunu savunurken, Washington daha önce İran'ın dünyanın en önemli enerji ticaret yollarından biri üzerindeki geçişleri kontrol etmesini kabul etmeyeceğini açıklamıştı.

Reuters'ın değerlendirmesine göre, savaş öncesinde tüm gemilerin serbestçe kullandığı Hürmüz Boğazı'nda İran'a denetim yetkisi verilmesi, bölgedeki güç dengesini Tahran lehine değiştirebilecek önemli bir adım anlamına geliyor.

Gemiler İran karasularını kullanacak

Müzakereler kapsamında İran ile Umman, Hürmüz Boğazı'nın kendi denetimlerindeki kuzey ve güney geçişlerine ilişkin ikili görüşmeler yürütüyor.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, resmi IRNA haber ajansına yaptığı açıklamada görüşmelerde "temel mutabakatlara" ulaşıldığını belirterek, ticari gemilerin hem Basra Körfezi'ne girişte hem de çıkışta İran karasularını kullanacağını söyledi.

Garibabadi, anlaşmanın tamamlanmasının "çok yakın" olduğunu ifade ederken, ABD'nin haziran ayında varılan ateşkes mutabakatına yeniden bağlı kalmaya hazır olduğuna ilişkin mesajlar gönderdiğini öne sürdü. İranlı yetkili, son günlerde Washington ile doğrudan temas kurulmadığını da dile getirdi.

Ücret ve denetim başlıklarında görüş ayrılığı

Reuters'a konuşan kaynaklara göre, müzakerelerde en önemli anlaşmazlıklardan biri Hürmüz Boğazı'ndan geçecek gemilerden alınacak ücretler.

Üst düzey bir İranlı kaynak, Tahran'ın taşınan yükün değerinin yüzde 5 ila 7'si arasında ücret talep ettiğini aktardı. Umman'ın yaklaşık yüzde 3 oranında ücret önerdiği, ABD'nin ise herhangi bir geçiş ücreti uygulanmasına karşı çıktığı belirtildi.

Bölgesel kaynaklardan biri, Körfez ülkelerinin gemi denetimlerinin bölge ülkelerinin gözetiminde yapılmasını ve olası ücretlerin gönüllülük esasına dayanmasını istediğini söyledi.

Kaynaklar, mevcut taslağın İran'a Basra Körfezi'ne giriş yapan gemiler üzerinde denetim yetkisi tanıdığını, Körfez'den çıkan gemilere ilişkin yetkinin kapsamının ise müzakerelerde çözüm bekleyen başlıklar arasında yer aldığını ifade etti.

İran'dan Körfez ülkelerine uyarı

Reuters'a konuşan beş kaynağa göre İran, ABD'nin topraklarına yönelik yeni bir saldırı düzenlemesi halinde Körfez bölgesindeki kritik enerji altyapılarını hedef alacağı mesajını bölge ülkelerine iletti.

Kaynaklardan biri, Tahran'ın uyarısının "son derece açık" olduğunu belirterek, ABD'nin İran altyapısını vurması halinde Körfez'deki enerji tesisleri ve diğer bölgesel hedeflerin misilleme kapsamında hedef alınacağını söyledi.

Haberde, İran'ın son aylarda Washington'ın bölgedeki müttefiklerine füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediği, ayrıca izni olmadan Hürmüz Boğazı'nı kullanan bazı ticari gemileri hedef aldığı da aktarıldı.

Trump üzerindeki baskı artıyor

ABD Başkanı Donald Trump, Las Vegas'ta düzenlediği mitingde diplomatik çözümü tercih ettiğini belirterek, "Anlaşma yapmayı tercih ederim çünkü insanların ölmesini istemiyorum" dedi.

İran, şubat sonunda başlayan savaşta ABD ve İsrail saldırılarında 3 bin 400'den fazla kişinin yaşamını yitirdiğini açıklarken, ABD ise çatışmalarda 18 askerinin öldüğünü duyurdu.

Kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde kamuoyunda savaşa yönelik desteğin zayıflaması nedeniyle Trump üzerindeki siyasi baskının arttığı belirtiliyor. Reuters'ın haberine göre, ABD ordusunun son aylarda gerçekleştirdiği operasyonlarda uzun menzilli hassas güdümlü mühimmat stoklarının önemli bölümünü tüketmesi de Washington'ın askeri seçeneklerini sınırlandıran unsurlar arasında gösteriliyor.

Öte yandan Trump'ın İran'a yönelik yeni saldırıları ertelediğini açıklaması ve müzakere mesajları vermesinin ardından küresel petrol fiyatlarının son iki günde sert gerilediği kaydedildi.