Filipinler Yüksek Mahkemesi Kongre’nin bütçe artışını yasakladı

Rappler'ın 22 Ekim tarihli haberine göre Filipinler Yüksek Mahkemesi, Kongre'nin 2024 yılındaki ₱449,5 milyarlık artış da dahil olmak üzere bütçeleri program dışı fonlar yoluyla artırmasını yasakladı.

Rappler, kararın önemini Kongre'nin 2024 yılı program dışı ödeneklerini ₱281,9 milyarlık talepten onaylanan ₱731,45 milyara çıkarmasına, programlanmış fonların ise devlet başkanının ₱4,019 trilyonluk teklifiyle eşleşmesine bağladı.

Program dışı ödenekler, harcama planı hazırlanırken henüz onaylanmamış dış destekli programlar da dahil olmak üzere, öngörülemeyen ihtiyaçlar için devlet başkanına esneklik sağlamayı amaçlayan bütçe kalemleridir. Rappler'a göre Yüksek Mahkeme, bu mekanizmayı genel olarak onayladı ancak daha net güvenceler ve şeffaflık zorunluluğu getirdi.

Mahkeme, Kongre'nin milletvekillerinin devlet başkanının hükümet operasyonları için önerdiği ödenekleri artıramayacağını belirten 1987 Anayasası kuralını aşmak amacıyla program dışı ödenekleri kullanamayacağını açıkladı. Kararda, tavan sınırın hem programlanmış hem de program dışı harcamaları içeren toplam ödenekleri kapsadığı kaydedildi.

Önemli bir mesele, imzalanan Genel Ödenek Yasası'nda ayrıntılı dökümü bulunmadan program dışı ödenekler altına yerleştirilen SAGIP (Hükümet Altyapısı ve Sosyal Programlarına Desteğin Güçlendirilmesi) adlı bütçe kalemi oldu. Rappler, mahkemenin bu kalemi "DPWH [Bayındırlık ve İskan Bakanlığı] altyapısı için götürü tahsisatların gizli bir havuzu" olarak nitelendirdiğini aktardı.

Karar, şu anda yürürlükte olan 2026 Genel Ödenek Yasası'nı da etkiliyor. Habere göre mahkeme, Kongre'nin program dışı fonların serbest bırakılması için getirdiği iki şartı iptal etti.

Rappler, 2026 yılı için Hazine Müsteşarlığı'ndaki (Bureau of the Treasury) tek bir vergi dışı gelir kaynağından elde edilen fazla tahsilatın fon çıkışlarına otomatik olarak izin vermeyeceğini bildirdi. Hükümetin toplam gelir tahsilatının genel bütçe hedefini aşması gerekiyor ve haberde bu eşiğin karşılanıp karşılanmadığının belirsiz olduğu ifade edildi.

Rappler'a göre 2026 bütçesindeki program dışı fonlar, sadece dış destekli projeler için krediler onaylandığında kullanılabilecek. Haberde, Senato Geçici Başkanı Tito Sotto'nun kararın açıklanmasının ardından, önerilen 2027 bütçesi için iki meclisli konferans müzakerelerinin canlı yayınlanacağı sözünü verdiği aktarıldı.

Mahkeme, 2024 ve 2025 bütçeleri kapsamında tamamlanan harcamaları kendiliğinden geri almadı. Rappler, mahkeme kararından alıntı yaparak Filipinlilerin bu yasalarla finanse edilen programlardan halihazırda faydalandığını ve kamu düzenindeki bozulmanın "hukuki geçersizlik konusundaki katı bir ısrardan" daha ağır basacağını belirtti.

Rappler, kişilerin iyi niyetle güvendiği ve sonradan geçersiz bulunan işlemlerin doğurduğu sonuçları koruyan fiili durum ilkesinin (doctrine of operative fact); bütçeyi hazırlayanları, teklif edenleri veya uygulayanları cezai, hukuki veya idari sorumluluktan muaf tutmadığını yazdı.

Habere göre Yüksek Mahkeme, dört davacı grubun lehine kısmen veya tamamen karar verdi. Bu gruplar arasında merhum milletvekili Edcel Lagman, eski senatör Koko Pimentel ve eski milletvekili Pantaleon Alvarez, Filipinos for Peace, Justice, and Progress Movement Inc. ile Temsilciler Meclisi üyeleri Edgar Erice ve Leila de Lima ile bağlantılı dilekçeler yer aldı.

2027 bütçesi denetimleri

Rappler'a göre bir sonraki denetim noktası, Kongre'nin Sotto'nun söz verdiği gibi önerilen 2027 bütçesi için iki meclisli konferans müzakerelerini canlı yayınlayıp yayınlamayacağı olacak. Bu görüşmeler, Temsilciler Meclisi ve Senato müzakerecilerinin harcama tasarısının farklı versiyonlarını uzlaştırdığı aşamayı oluşturuyor.

Bir diğer sınav ise program dışı ödeneklerin birden fazla amaca tahsis edilmesi durumunda, gelecekteki bütçe belgelerinin öncelik sırasını açıkça belirleyip belirlemeyeceği olacak. Rappler, Yüksek Mahkeme'nin yürütmenin harcamalarına yönelik güvencelerin bir parçası olarak daha net bir önceliklendirme talep ettiğini bildirdi.

2026 bütçesi de acil bir uyum testi sunuyor: Program dışı fon çıkışlarının genel hedefi aşan toplam gelir tahsilatına mı yoksa dış destekli projeler için onaylanmış kredilere mi bağlanacağı görülecek; Rappler bu iki koşulun mahkeme kararından etkilenmeden geçerliliğini koruduğunu belirtti.

Kaynak: haber makalesi, Rappler, 22 Ekim 2026