NATO Komutanlıkları Montrö tartışmasını Meclis’e taşıdı

TBMM Dışişleri Komisyonu, İstanbul’da planlanan iki yeni NATO yapısının Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ne etkisini gündemine aldı. Komisyon, 1 Nisan 2026’daki toplantıda NATO Deniz Unsur Komutanlığı ile NATO Çok Uluslu Kolordu Karargâhı hazırlıklarını ve bu adımların Türkiye’nin boğazlar rejimi üzerindeki olası sonuçlarını değerlendirdi.

Toplantıya Dışişleri Bakan Yardımcıları Mehmet Kemal Bozay ve Musa Kulaklıkaya katıldı. Bozay, Deniz Unsur Komutanlığı’nın Montrö’yü “aşındırmasına” izin vermeyeceklerini söyledi. Türkiye’nin NATO yükümlülüklerini yerine getirirken kendi güvenliğini riske sokacak bir çizgiye girmeyeceğini vurguladı.

Bozay ayrıca, kurulması planlanan komutanlıklarda kontrolün Türkiye’de olmasını istediklerini belirtti. Bu başlıkların henüz müzakere ve değerlendirme aşamasında olduğunu, somut bir çerçeveye oturmasının zaman alacağını ifade etti. Komisyonun gündemi, bu nedenle yalnızca askeri yapılanma değil, aynı zamanda egemenlik, yetki paylaşımı ve boğazlardan geçiş rejiminin korunması gibi kurumsal risk alanlarına da uzandı.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye’nin İstanbul ve Çanakkale Boğazları üzerindeki yetkilerini ve savaş gemilerinin geçişine dair kuralları belirleyen temel metin olarak görülüyor. Sözleşme, Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelerin savaş gemilerine tonaj ve süre sınırlamaları getirirken, Türkiye’ye savaş tehdidi halinde geçişleri düzenleme ve kısıtlama imkânı tanıyor.

Bu çerçevede İstanbul’da NATO komutanlıklarının konuşlanması, Ankara’nın boğazlar rejimiyle NATO’nun operasyonel ihtiyaçları arasında nasıl bir denge kuracağı sorusunu öne çıkarıyor.

Komisyon Başkanı Fuat Oktay ise toplantıda bölgesel güvenlik başlıklarını da gündeme taşıdı. Oktay, İsrail’in nükleer silahlarının tasfiye edilmesi gerektiğini savundu. İsrail’in İran’a yönelik eylemlerinin enerji ve ticaret yollarını İsrail üzerinden Batılı pazarlara açma amacı taşıdığını öne sürdü.

Oktay ayrıca, Komisyon’da kabul edilen kanun tekliflerinin Genel Kurul gündemine taşınması konusuna dikkat çekti. Komisyonun kabul ettiği 113 kanun teklifinin TBMM Genel Kurulu’nda onaylanması için çaba gösterilmesi çağrısı yaptı. Bu vurgu, dış politika ve güvenlik gündeminin yanında yasama takviminin hızlandırılması ve komisyon çalışmalarının çıktılarının kurumsal süreçlere yansıtılması hedefini de işaret etti.

Genel tablo, Türkiye’nin NATO içindeki rolünü genişletme ihtimali ile Montrö’nün sağladığı hukuki çerçeveyi koruma önceliğinin aynı anda yönetilmesi gerektiğini gösteriyor. Sürecin “tartışma aşamasında” kalması, kararların teknik müzakereler, yetki tanımları ve siyasi uzlaşı üzerinden ilerleyeceğine işaret ediyor.

Ülke Etkisi: NATO komutanlıklarının İstanbul’da konumlanması, Türkiye’nin boğazlar rejimi ve egemenlik yetkileriyle ilgili iç siyasi tartışmaları etkileyebilir. Montrö vurgusu, Ankara’nın güvenlik mimarisinde uluslararası taahhütlerle ulusal yetki alanını birlikte yönetme çizgisini öne çıkarabilir.

Sektör Etkisi: Savunma ve lojistik ekosistemi, yeni komutanlıkların ihtiyaçları üzerinden tedarik, altyapı ve insan kaynağı planlamasında hareketlenme görebilir. Deniz güvenliği ve komuta-kontrol alanındaki kurumsal düzenlemeler, kamu-özel işbirliği ve teknoloji tedariki süreçlerini etkileyebilir.

Piyasa Etkisi: Montrö ve Karadeniz güvenliği etrafındaki tartışmalar, ülke risk primi ve savunma harcamaları beklentileri üzerinden fiyatlamalara kanal açabilir. Bölgesel gerilim başlıkları, enerji ve taşımacılık rotalarına dair risk algısını değiştirerek emtia ve navlun piyasalarında oynaklığı etkileyebilir.