Mekke anlaşması TBMM’de: 16 maddelik taslak metin belli oldu

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın TBMM Başkanlığına sunulduğu bildirildi; aktarılan metin, üç ülke arasında askeri yardımlaşma öngörüyor.

Habere göre anlaşmayı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ağustosta Mekke’de imzaladı. Düzenleme, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında saldırı halinde yardımın yanı sıra savunma üretimi, eğitim ve istihbarat alanlarında işbirliği kurulmasını amaçlıyor.

Aktarılan hükümler, Meclise sunulma ile yürürlüğe girme aşamalarını birbirinden ayırıyor. Metnin yürürlük maddesine göre her ülkenin kendi onay işlemlerini tamamlaması ve son belgenin ortak sekretaryaya teslim edilmesi gerekiyor; dolayısıyla başvuru, savunma yükümlülüklerinin uygulanmaya başladığı anlamına gelmiyor.

Askeri yardımın kapsamı değerlendirmeye bağlı

Aktarılan ikinci madde, bir üyeye dışarıdan yöneltilen silahlı saldırının diğer üyeleri de hedef almış kabul edilmesini öngörüyor. Bununla birlikte, sağlanacak yardımın türü ve boyutu, saldırıya uğrayan ülkenin ihtiyaçları değerlendirildikten sonra belirlenecek.

Metin, desteği ülkelerin ellerindeki kapasiteyle ilişkilendiriyor ve askeri araçların kullanılmasına da imkan tanıyor. Ancak her saldırıya aynı askeri karşılığın verilmesini tarif etmiyor; yardım yükümlülüğü ile bunun hangi araçlarla yerine getirileceği ayrı düzenleniyor.

Hukuki çerçeve olarak Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesindeki meşru müdafaa hakkına başvuruluyor. Aktarılan başka bir hüküm ise ülkelerin önceden imzaladığı uluslararası anlaşmalardan kaynaklanan sorumluluklarını koruyor; yeni düzenleme, mevcut taahhütleri ortadan kaldıran bir metin olarak tanımlanmıyor.

Güvenlik işbirliği yalnızca saldırı sonrasına bırakılmıyor. Aktarılan hükümler, tehditlerin birlikte değerlendirilmesini, düzenli temasları, personel değişimini ve ortak tatbikatları kapsıyor; böylece silahlı kuvvetlerin birlikte görev yapabilme kapasitesinin geliştirilmesi hedefleniyor.

Ortak üretim için proje çerçevesi

Savunma sanayiine ilişkin bölüm, teknoloji geliştirme, üretim ortaklıkları ve uzman yetiştirilmesi için karşılıklı uzlaşmaya dayalı bir çerçeve sunuyor. Araştırma ve geliştirme çalışmalarında edinilen deneyimlerin paylaşılması da bu kapsamda yer alıyor; buna karşılık belirli bir şirket, tesis veya sipariş açıklanmıyor.

Lojistik yardımlaşma, silah ve mühimmatın yanında yakıt, yedek parça ve teçhizatı da kapsıyor. Aktarılan madde, bu desteği hizmetlerin bulunabilirliği ve uyumlu olması koşuluna bağlıyor; dolayısıyla her ihtiyacın koşulsuz karşılanacağı yönünde bir güvence içermiyor.

İstihbarat alışverişinin, ülkelerin üzerinde uzlaştığı korumalı iletişim yollarıyla yapılması öngörülüyor. Gizli belgelere erişim görev ihtiyacı ve güvenlik yetkisiyle sınırlandırılırken, bu belgelerin anlaşma dışındaki ülkelere, şirketlere veya kişilere aktarılması yasaklanıyor.

Suudi Arabistan sekretaryaya ev sahipliği yapacak

Aktarılan kurumsal modelde dışişleri ve savunma bakanlarıyla genelkurmay başkanlarını bir araya getiren Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi bulunuyor. Komite için yılda iki toplantı düzenlenmesi öngörülürken, liderlerin ihtiyaç duyulursa yıllık buluşma yapabilmesine imkan veriliyor.

Sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan olarak belirleniyor; genel sekreterlik görevinin ülkeler arasında üçer yıllık dönemlerle devredilmesi öngörülüyor. İlk görevlendirmenin Pakistan vatandaşları arasından yapılacağı belirtilirken, sekretaryanın kuruluş ve çalışma ayrıntıları daha sonraki ortak kararlara bırakılıyor.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın oydaşması, başka ülkelerin katılımına ilişkin düzenlemeler için belirleyici olacak. Aktarılan metin ayrıca uygulama sırasında ihtiyaç duyulan alanlarda ek anlaşma veya protokol müzakerelerine imkan tanıyor; bu nedenle ana metin, bütün operasyonel ayrıntıları tek başına belirlemiyor.

Onay işlemleri tamamlanır ve uygulama protokolleri üzerinde uzlaşılırsa, ortak üretim ve lojistik hükümleri somut savunma projelerine dönüşebilir. Ancak açıklanan bilgilerde bütçe, tedarik miktarı veya görev alacak şirket bulunmadığından, sektör açısından ticari sonuçları ölçmek mümkün değil.

Türkiye’deki yasama aşamasının ardından diğer tarafların onay işlemleri ve belgelerin sekretaryaya teslimi, yürürlük bakımından belirleyici olacak. Askeri yardımın uygulamadaki kapsamı ise metnin öngördüğü ihtiyaç değerlendirmelerine ve ülkelerin sağlayabileceği kapasiteye bağlı kalacak.