Küresel krizlerin gölgesinde dev zirve: Dünya liderleri Antalya’ya buluşuyor

COP31 Antalya'da bugün açılıyor. 20 Kasım'a kadar sürecek müzakerelerin gündeminde emisyon azaltımı, enerji dönüşümü ve iklim yatırımlarının finansmanı var.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın duyurusuna göre, 102 ülkenin liderleri ile sayısı 300'ü aşan bakan konferansa katılacaklarını bildirdi. Bu bildirimler gerçekleşmiş katılımı değil, zirve öncesinde açıklanan diplomatik temsil planını gösteriyor.

Türkiye'nin ilk ev sahipliğindeki toplantı, Birleşmiş Milletler iklim sözleşmesine taraf 196 ülkeyi ve Avrupa Birliği'ni buluşturuyor. Konferansın siyasi ayağında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 11–12 Kasım'daki liderler toplantısına ev sahipliği yapacak; ülke yöneticilerinin ulusal taahhütlerini sunmaları bekleniyor.

Türkiye taahhütleri projelere dönüştürmek istiyor

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un yürüteceği COP31 başkanlığı, Türkiye'nin açıkladığı yaklaşıma göre, mevcut iklim sözlerinin uygulanmasına odaklanacak. Öncelikler arasında atıkların önlenmesi, gıdaya erişimin güvenceye alınması, kentlerin iklim risklerine hazırlanması ve sanayinin dönüşümü bulunuyor.

Türkiye'nin başkanlık gündemi için aktarılan elektrifikasyon hedefi, dünya ekonomisinde elektriğin yaklaşık %20 olan payını 2035'te %35'in üzerine taşımak. Öneri, ulaşımın yanı sıra binaların ısıtılması, kazanlar ve mutfak cihazları gibi fosil yakıt kullanılan alanlarda elektrikli seçeneklerin yaygınlaştırılmasını kapsıyor.

Ancak elektrifikasyon önerisi, ilave elektrik tüketiminin düşük karbonlu üretimle karşılanmasını şart koşmuyor. Bu nedenle elektrikli cihazlara geçiş ile elektrik üretiminin emisyon yoğunluğunun azaltılması, müzakerelerde birbirinden ayrı değerlendirilmesi gereken iki başlık oluşturuyor.

Güney Pasifik'teki ada devletlerinin de bulunduğu ülke grubu, fosil yakıt kullanımının bırakılmasına yönelik daha belirgin ve bağlayıcı bir takvim istiyor. Suudi Arabistan ise karbon yakalama ve emisyon azaltma teknolojileri kullanıldığında petrol ve doğal gazın enerji arzındaki rolünü koruyabileceğini savunuyor.

Elektrik talebi ve yatırım koşulları

Türkiye ayrıca kamu yönetimlerini, şirketleri ve uluslararası kurumları yapay zekânın sürdürülebilir kullanımına ilişkin bir taahhüde davet etmeyi planlıyor. Tartışmanın odağında, veri merkezlerinin elektrik ihtiyacı ile bu ihtiyacın hangi üretim kaynaklarından karşılanacağı bulunuyor.

Ek tüketim fosil yakıtlı santrallerden karşılanırsa, elektrifikasyon ve yapay zekâ kullanımının yayılması emisyon azaltımı açısından sınırlı sonuç verebilir. Düşük karbonlu üretimle karşılanması halinde ise aynı talep, temiz enerji yatırımları için yeni bir pazar oluşturabilir; bunlar açıklanmış sonuçlar değil, enerji kaynağına bağlı olası yollar.

Uluslararası Ticaret Odası Genel Sekreteri John Denton, şirketlerin yatırım kararları açısından konferanstan net politika yönlendirmeleri beklediklerini belirtiyor. Denton'ın değerlendirmesinde yalnızca hedef ilan etmek yeterli değil; iklime uyum yatırımlarının da finansman bulabilecek projeler haline getirilmesi gerekiyor.

Öngörülebilir kurallar üzerinde uzlaşılması halinde, elektrikli ekipman üreticileri ile enerji şirketleri yatırımlarını bu çerçeveye göre planlayabilir. Uygulama araçlarının belirsiz kalması durumunda ise taahhütlerin hangi projelere ve hangi finansman koşullarıyla dönüşeceği açıkta kalabilir.

Paris hedefi müzakere takvimini sıkıştırıyor

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın ekim raporuna göre, mevcut gidişat küresel sıcaklık artışını sanayi öncesine kıyasla 1,5 dereceyle sınırlama hedefinin aşılmasına işaret ediyor. Bu eşik, 2015'te kabul edilen Paris İklim Anlaşması'nın hedeflerinden biri; program, aşım sonrasında sıcaklığı yeniden bu düzeye çekmek için emisyonların hızla azaltılması gerektiğini bildiriyor.

Antalya'da resmi pazarlıklar, Birleşmiş Milletler yönetimindeki Mavi Bölge'de yürütülecek. Yeşil Bölge ise şirketlere, üniversitelere ve sivil toplum temsilcilerine iklim çözümlerini sunabilecekleri ayrı bir alan sağlayacak; bu etkinlikler devletler arasındaki karar sürecinden farklı bir işlev taşıyor.

Liderlerin açıklamalarını, konferansın 20 Kasım'daki kapanışına kadar yürütülecek müzakereler izleyecek. Sonuç metinlerinde elektrifikasyonun üretim kaynaklarıyla nasıl ilişkilendirildiği, fosil yakıtlara ilişkin hangi ifadelerin benimsendiği ve finansmanın uygulamaya nasıl bağlandığı, açıklanan hedeflerin kapsamını gösterecek.