Reuters: Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki savaş NATO sınırlarına dayandı

NATO, Karadeniz kıyısındaki müttefiklerinin yakınlarında gemilere yönelik saldırıların ardından hava ve radar gözetimini güçlendireceğini açıkladı.

İttifakın duyurduğu konuşlandırma planı, deniz devriyesi yapacak uçakları, radarları ve insansız hava araçlarını kapsıyor. Plan, ekim boyunca Romanya ile Bulgaristan yakınındaki yedi yük gemisinin hedef alınmasını izliyor; iki NATO üyesinin kıyıları açıklarındaki taşımacılığın güvenliği böylece ittifakın gündemine taşınıyor.

Romanya karasuları sınırının dışında 23 Ekim'de bir gemiye daha saldırıldığı bildirildi. Bulgaristan'a ait münhasır ekonomik bölgede ise Yunanistan'a ait bir konteyner gemisinin deniz dronlarının saldırısıyla battığı belirtiliyor; bu olayların failleri konusunda tamamlanmış bir adli bulgu açıklanmış değil.

Bükreş, saldırıların failleri için inceleme bekliyor

Romanya yönetimi, sivil deniz taşımacılığını hedef alan eylemleri “sistematik” olarak tanımlıyor, ancak olay bazında sorumluluk belirlemek için adli çalışmaların sonuçlanmasını bekliyor. Bulgaristan da Moskova'ya doğrudan suçlama yöneltmezken bazı saldırıların Rus çıkarlarıyla örtüştüğü değerlendirmesini yapıyor.

Londra merkezli RUSI bünyesinde kıdemli araştırmacı olan Sidharth Kaushal, gelişmeleri “inkâr edilemez bir tırmanış” sözleriyle değerlendiriyor. Washington'daki Middle East Institute bünyesinde Karadeniz Programı Direktörü Iulia Joja ise Moskova'nın, Batılı hükümetlerin daha geniş bir çatışmadan kaçınacağı hesabıyla NATO'nun karşılığını sınadığını savunuyor.

Bu değerlendirmeler, saldırıların sorumluluğunu kesinleştiren bulgular değil, uzmanların Rusya'nın tutumuna ilişkin yorumları. Moskova, Ukrayna'nın komşularına dronlarla saldırdığı yönündeki suçlamaları kabul etmiyor; Avrupa başkentlerinin Kiev'e sağladığı askeri yardımı çatışmayı büyüten unsur olarak gösteriyor.

Romanya açısından deniz güvenliği, yük taşımacılığının yanında açık denizdeki enerji yatırımlarını da ilgilendiriyor. Neptun Deep doğal gaz sahasına ağustosta bir deniz dronunun yaklaştığı bildirilmesi, projenin güvenliğini de tartışmanın parçası haline getiriyor; aktarılan bilgilerde tesise yönelik doğrulanmış bir hasar bulunmuyor.

Ambrey verileri denizdeki saldırı artışını gösteriyor

Deniz güvenliği şirketi Ambrey Analytics, mayıstan ekime uzanan dönemde Karadeniz ile Azak Denizi'nde ticari ve diğer gemilere yönelik 317 saldırı kaydettiğini belirtiyor. Şirketin önceki altı aylık dönem için verdiği sayı 74; aynı veri setinde saldırılar dört katı aşan bir artış gösteriyor.

Ambrey Analytics'in taraflara ilişkin sınıflandırmasına göre üçüncü çeyrekte Ukrayna'ya atfedilen saldırılar 137, Rusya'ya atfedilenler 92 düzeyindeydi. Ekim tablosunda ise Rusya için 38, Ukrayna için beş saldırı kaydediliyor; bu dağılım, deniz ticaretini etkileyen eylemlerin tek tarafla sınırlı olmadığını gösteriyor.

İki ülke de tahıl ve petrol sevkiyatında bu deniz güzergâhlarından yararlanıyor. Liman hasarları ve taşımacılıktaki kesintiler, alternatif çıkış noktalarının önemini artırırken Ukrayna ihracatını Tuna üzerindeki limanlara, Sulina Kanalı'na ve Romanya'nın Karadeniz limanlarına yönlendiriyor.

Denizcilik analisti ve eski üst düzey Ukraynalı deniz subayı Andriy Ryzhenko, Rusya'nın başlıca amacının Ukrayna'nın tahıl satışlarını kısıtlamak olduğunu savunuyor. Ryzhenko'ya göre NATO'nun karşılığını ölçmek ikinci hedef; bu yorum da Moskova'nın niyetine ilişkin bir değerlendirme niteliğinde.

Ankara'nın deniz ateşkesi arayışı sürüyor

Sofya'da Türkiye, Romanya ve Bulgaristan'ın savunma temsilcilerini buluşturan görüşmelerde ticari seferlerin korunması ele alındı. Türkiye Savunma Bakanı, Rusya ile Ukrayna'ya gemileri hedef almama çağrısı yaptı; Ankara, Montrö Boğazlar Sözleşmesi çerçevesindeki konumuyla sınırlı bir deniz ateşkesi arayışını sürdürüyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, böyle bir düzenlemeye uluslararası ilginin arttığını söyledi. Moskova ise ateşkesin Ukrayna'ya zaman sağlayacağı gerekçesiyle öneriye karşı çıkıyor; Mısır ve Hindistan da yakıt ve tahıl taşımacılığındaki aksamaların fiyatlara etkisini sınırlamak amacıyla ateşkes çağrısında bulunuyor.

Taraflar ticari gemileri kapsayan bir uzlaşmaya varırsa, sevkiyat kesintilerinin azalması tahıl ve enerji arzı üzerindeki baskıyı hafifletebilir. Saldırılar sürerse alternatif limanlara bağımlılık artabilir; Romanya'nın deniz ticareti ve enerji altyapısının korunması bakımından belirleyici belirsizlik, önerilen ateşkesin kapsamı ve tarafların buna uyup uymayacağı olacak.